Waalwijk – Sint Jan de Doperkerk

Orgel Concerten Muziek Kerk Orgelkring Info

Sint-Jansplein 
Waalwijk
Locatie op Google Maps

Het Bernhard Pels-orgel (1932)



In de monumentale Sint-Jan diende een model-orgel te komen; een orgel in de geest van die tijd. Een tiental orgelbouwers – waaronder ook Belgische – werd gevraagd een begroting in te dienen. De keus zou vallen op de firma Bernhard Pels & Zonen uit Alkmaar. Aanvankelijk was het de bedoeling dat het een groot orgel zou worden met 46 registers, verdeeld over 3 klavieren, met een zelfstandig pedaal. Het bestuur ging er daarbij van uit dat een deel van het oude orgel nog gebruikt kon worden. Maar bij de demontage bleek dit vanwege de onherstelbare aantasting door houtworm onmogelijk.
In 1932 werd Pels definitief de opdracht gegund. Het orgel werd ingericht met het electro-pneumatisch systeem, wat in de dagen veel voordelen had. Wel werd het orgel minder groot dan oorspronkelijk gepland. Uit besparing gebruikte men registers van de oude waterstaatskerk met pijpwerk uit 18de en 19de eeuw.
Op zondag 11 december 1932 vond de inwijding plaats. 

Dispositie 1932

HoofdwerkManuaal II
Prestant 16′
Prestant 8′ 
Fluit 8′
Prestant 4′ 
Holfluit 4′ 
Octaaf 4′ 
Mixtuur 3-4 st. 
Trompet 8′ 


Bourdon 16′
Salicionaal 8′ 
Flute Harmonique 8′
Gedekt 8′
Salicet 4′
Flageolet 2′
____________________
Zwelwerk
Basson-Hautbois 8′
Vox humaine 8′ 

Restauratie en uitbreiding 1998 door Pels en van Leeuwen.
In de tweede helft van de vorige eeuw ging het orgel steeds meer mankementen vertonen. De roep om schoonmaak en restauratie werd steeds luider. De firma van Pels en van Leeuwen uit ‘s-Hertogenbosch voerde van mei tot november 1998 een grondige renovatie uit waarvoor door de parochie op allerlei manieren gelden werden ingezameld en waarbij een groep vrijwilligers uit de parochie veel werk verrichtte. Dit betekende een geweldige kosten besparing, waardoor het mogelijk werd het orgel met nieuwe registers uit te breiden. Verder werden de magneten en membranen vernieuwd, een nieuwe windmachine geplaatst en de zwelkast geheel gerenoveerd. In de kerk hangt een oorkonde met de namen van iedereen die aan de renovatie een bijdrage heeft geleverd.
In 1999 vonden er enkele feestelijke concerten op het orgel plaats. 

Het orgel bevat nu 38 registers, verdeeld over 3 manualen en een zelfstandig pedaal. Hiermee is het het grootste binnen Waalwijk en de regio. Ook staat het orgel in een akoestisch orgel-vriendelijke ruimte, waardoor het geluid prima tot zijn recht komt, zoals de kerkgangers iedere zondag opnieuw kunnen ervaren. 

Huidige dispositie

Manuaal I
Hoofdwerk
Manuaal II
Positief 
Prestant 16′
Prestant 8′
Fluit 8′
Bourdon 8′
Prestant 4′
Holfluit 4′
Kwint 2 2/3′
Octaaf 2′
Mixtuur 3-4 st.
Bombarde 16′
Trompet 8′ 
Bourdon 16′ 
Prestant 8′
Flute
Harmonique 8′
Salicionaal 8′
Holpijp 8′
Prestant 4′
Salicet 4′
Flageolet 2′
Kromhoorn 8′

Manuaal III
Zwelwerk
Pedaal
Fluit-Prestant 8′
Viola da Gamba 8′ 
Vox Caelestis 8′
Roerfluit 8′
Viool-Prestant 4′
Fluit 4′
Woudfluit 2′
Hobo 8′
Vox humana 8′ 


Prestantbas 16′
(transm.I)
Subbas 16′
Gedektbas 16′
(transm.II)
Kwintbas 10 2/3′
Octaafbas 8′ 
Gedekt 8′
Prestant 4′
Bazuin 16′
Trompet 8′ 

Concerten 

Toegangsprijs € 10,- voor twee volwassenen.
Scholieren t/m 18 jaar gratis.
Bij een donatie van € 35,00 (per jaar) krijgt u gratis toegang tot de zes concerten van de Stichting Orgelkring Waalwijk en een introducee mag meenemen naar elk concert. Deze introducee heeft gratis toegang.
Aanvang 20.15 uur.

Zondag 11 oktober 2020 
14.30 uur , toegang gratis met collecte.
Waalwijk Kamerkoor Tourdion o.l.v. Rick Muselaars 
Ruud Huijbregts (orgel) 
Eline Welle (mezzo-sopraan) 
Einar Thor Gudmundssohn (bariton) 
Floor Bakker (cello)

YouTube


De kerk

Vermoedelijk is de St. Jan de Doper in Waalwijk de enige kerk in Nederland met een kruisweg van Charles Eyck, waarvan elf staties zijn gepolychromeerd en drie nog de oorspronkelijke terracotta-kleur hebben. In ieder geval is de St. Jan de Doper de grootste neo-byzantijnse kerk van dit land, met negentien koperen koepels en een minaretachtige toren van 67 meter. Alles aan de exotische St. Jan is opmerkelijk. De koepels zijn bedekt met 20.000 kilo koper, grotendeels groen uitgeslagen. De hoofdkoepel (41,5 meter) wordt omhooggehouden dankzij een ingenieuze constructie van ijzeren ring, bogen en pilaren. Omdat op die acht pilaren ook de rest van de kerk drukt, ligt onder elke kolom een voet van 4 bij 3,5 meter. Op ooghoogte is geen raam te bekennen. Architect Hendrik Valks (1886-1973) koos voor indirect licht om de mystieke sfeer te verhogen. Volgens de bouwmeester uit Elst mochten de kerkbezoekers geen moment afgeleid worden. Vandaar dat hij het licht liet binnenvallen via de hogere verdiepingen en de fraaie glas-in-loodramen van de koepel. Het buitenlicht verspreidde zich dan door het gebouw dankzij de weerkaatsing van solnhofener vloertegels. Maar tegelijk met de kerkbanken verdwenen in de jaren zestig ook die tegels. Er sluipt wat weemoed in de stem van rondleider Jan van der Heijden. ‘Alles moest anders in de jaren zestig. Toen is ook die lambrizering van schrootjes aangebracht. Daarachter zitten prachtige tegels waarin is geboord en gehakt.’ Valks hield van symboliek. Hij liet 8000 kubieke meter zand aanrukken voor een terp waarop in twee jaar tijd (1924-’25) de kerk verrees. De gelovigen moesten opgaan naar de Heer, dus was er een verhoging nodig met rondom tal van trappen. Het idee voor een (neo-)byzantijns gebouw was afkomstig van A.A. Suys, rond 1911 kapelaan in de te kleine Waterstaatskerk, de voorganger van de St.Jan. Suys reisde nogal eens naar Zuid-Europa en het Midden-Oosten, soms in gezelschap van architect Jan Stuyt. Diens leerling Valk werd in 1922 aangewezen voor wat later zijn grootste creatie bleek: de St.Jan de Doper. Als voorbeeld diende het grondplan van de byzantijnse San Vitalekerk in Ravenna. Aanvankelijk verzette het kerkbestuur zich tegen Valks ontwerp, bang als het was dat de koepel in elkaar zou zakken. Zet gewoon door, hield Stuyt zijn collega voor, die bestuurders kunnen toch geen tekeningen lezen. En Valk zette door. Maar weinig in en aan de St. Jan is ouder dan de kerk zelf. Achterin, bij de vroegere doopkapel, hangt een Jansenistisch kruis; verguld eikenhout, uit de 18de eeuw. Nog ouder -uit 1600- is De vlucht uit Egypte van een onbekende schilder. De gebeeldhouwde biechtstoelen komen uit een Belgisch klooster, de hardstenen omlijsting van de torendeur deed ooit dienst in een Bredaas herenhuis en later in de Waterstaatskerk. Vanzelfsprekend is de kruisweg van Charles Eyck een grote blikvanger. Maar minstens even opvallend is de bronzen ‘tent’ die hoven het hoogaltaar hangt en alles weg heeft van gespannen huiden. Per slot is Waalwijk het centrum van de Langstraat, de streek van leerlooiers en schoenmakers. 

Tekst: Frans van Schoonderwalt voor de Volkskrant van 17 mei 2003.

 
Drie gepolychromeerde kruiswegstaties van Charles Eyck

 
Mariabeeld


Stichting Orgelkring Waalwijk

In deze kerk organiseert de Stichting Orgelkring Waalwijk regelmatig concerten. Voor alle concerten zie: www.orgelkringwaalwijk.nl

Info

Foto’s Wijtse Rodenburg

Deze organisatie is vertegenwoordigd bij of lid van de Brabantse Orgelfederatie.

Laatste actualisatie 20 maart 2020