Op zaterdag 27 september 2025 organiseren tijdschrift De Orgelvriend, de Brabantse Orgelfederatie en de afdeling Noord-Brabant van de KVOK een excursie naar Middelbeers en twee orgels in Oirschot. Voorafgaand daaraan vindt in Middelbeers de Algemene Ledenvergadering van de Brabantse Orgelfederatie plaats, zie hier.
Het thema van onze najaarsexcursie is …
Orgelmakers Smits in de schijnwerpers & presentatie Smits-boek
De recente restauraties van het De Backer-orgel in het Boterkerkje door Elbertse en Van Vulpen Orgelmakers en het Smits-orgel in de Sint-Petrusbasiliek door Verschueren Orgelbouw zijn aanleiding een orgelexcursie naar Oirschot te organiseren. De presentatie van het monumentale standaardwerk over de orgelmakersfamilie Smits geeft deze excursie een bijzonder accent.
De gemeente Oirschot heeft een aantal opmerkelijke historische orgels binnen haar grenzen. We beginnen in Middelbeers. In het Oude Kerkje is recentelijk een orgel geplaatst dat een kabinetorgel lijkt, maar dat orgelhistorisch gezien eigenlijk niet is. Het instrument is samengesteld uit onderdelen van verschillende herkomst en telt 3½ stem. We zullen het horen in samenspel met blokfluit.
In het zogenoemde ‘Boterkerkje’ staat het relatief kleine De Backer-orgel, een voormalig huisorgel uit 1751 (zie foto hieronder). Dit kreeg in 2024 onder advies van Henk Kooiker een prachtige restauratie, waarbij onder andere de oorspronkelijke toonhoogte werd teruggebracht, de beide balgen werden gerestaureerd met een optimale trapinstallatie en als stemming 1/4 komma middentoon werd gekozen. Een juweel van een instrument in een prachtige kleine kerk.
In de Sint-Petrusbasiliek schittert het imposante Smits-orgel. Dit instrument uit 1846 werd recent na een uitgebreide restauratie onder advies van Rogér van Dijk weer in gebruik genomen. Naast de restauratie van de balgen werd onder andere een groot aantal door loodwit aangetaste tongwerkkoppen gereconstrueerd en werd het frontpijpwerk opnieuw gefolied. Het orgel schittert nu weer zowel in uiterlijk als in klank.
In de Sint-Petrusbasiliek zal die middag tevens het nieuwe standaardwerk Smits-orgels. De bouwstijl van de Brabantse familie Smits weerspiegeld in hun orgels gepresenteerd worden. Het eerste exemplaar wordt 25 september door de voorzitter van de Brabantse Orgelfederatie, mr. Ruud Severijns,
aan de Commissaris van de Koning in Noord-Brabant, mevrouw mr. Ine Adema, aangeboden, zij kon er vandaag helaas niet bij zijn.
Meer informatie over het Smits-boek op https://www.brabantorgel.nl/smits-orgels/.
Personen die op het boek ingetekend hebben kunnen hier na het slotconcert hun exemplaar afhalen. Gezien de huidige verzendkosten is dit aan te bevelen. Er komen nog drie gelegenheden het boek af te halen (zie website). Het boek zal in de kerk ook voor belangstellenden te koop zijn voor de verlaagde prijs van € 45.
Deelnemers aan de excursie ontvangen aan het eind van de excursie een CD met recente opnames van werken die ook deze dag gespeeld zullen worden.
Programma
10.00 u Algemene Ledenvergadering Brabantse Orgelfederatie
Middelbeers, Oude Kerkje, Willibrordstraat 25, 5091 CC Oost-, West- en Middelbeers. De agenda moet nog worden gepubliceerd.
11.00 u Middelbeers, Oude Kerkje
Ontvangst en inchecken
11.15 u Concert door Eelco Kooiker, kabinetorgel en Evelien Wolting, fluit
12.00 u Lunch op eigen gelegenheid
13.00 u Oirschot, Boterkerkje, Vrijthof 3, 5688 AE
Toelichting op het orgel door adviseur Henk Kooiker, die daarbij zal demonstreren wat het effect is van het verlengen van een orgelpijp
Bespeling door Henk Kooiker
14.30 u Oirschot, Sint-Petrusbasiliek, Markt
Welkom in de basiliek
Korte presentatie met beelden over de orgelmakers Smits door Frans Jespers
Presentatie van het boek Smits-orgels. De bouwstijl van de Brabantse familie Smits weerspiegeld in hun orgels
Klankvoorbeelden Smits-orgel door titulair organist Gerard Hafkenscheid
Slotconcert door Tannie van Loon
Uitreiking Smits-boek aan intekenaars, aanschaf door overige belangstellenden
Uitreiking excursie-cd aan de deelnemers van de excursie
Praktische zaken
Deelnemers wordt* verzocht zich aan te melden via excursie@brabantorgel.nl. Daarbij graag vermelden op welke locatie men aansluit.
De kosten voor de excursie bedragen € 25,- per deelnemer. Graag contant en gepast te voldoen of ter plekke via QR-code. Daarvoor ontvangt men een uitgebreid programmaboekje en na afloop de excursie-cd.
Deelnemers die pas om 14.30 u in de basiliek ‘instappen’ betalen een bijdrage van € 15,-.
Zij die hebben ingetekend op het Smits-boek krijgen dit boek na afloop van het slotconcert overhandigd. Zij dienen voor ontvangst te tekenen op de intekenlijst.
Het boek is deze dag voor een verlaagd bedrag van € 45,- te koop; de normale verkoopprijs is € 49,95.
* Ik ben al drie keer gewezen op deze ‘taalfout’. Maar dat is het niet: ‘deelnemers’ is geen onderwerp maar meewerkend voorwerp, als in ‘aan de deelnemers wordt een medaille uitgereikt’ – groeten van Rens 🙂
Foto’s Wim van der Ros, 2025