Nieuwsbrief 2025 – 4 juni 2025
Voorwoord
Enkele dagen geleden ontving u een digitale nieuwsbrief met de orgelconcerten in de maand juni. Als er andere zaken te melden zijn dan concertaankondigingen, sturen we daarvoor een aparte nieuwsbrief. En dat is het geval!
- Op zaterdag 28 juni organiseren we samen met De Orgelvriend en de KVOK afdeling Noord-Brabant een excursie naar Wijk en Aalburg en Veen. Wim van der Ros beschrijft de excursie in detail.
- Verder vragen wij (opnieuw) uw aandacht voor het toch wel monumentale boek over de orgelmakersfamilie Smits dat wij zullen uitgeven. U hebt tot 1 juli de gelegenheid dit boek met € 10 korting te bestellen!
Wij wensen u veel genoegen met de orgelactiviteiten in onze provincie en hopen u op 28 juni te ontmoeten!
Met vriendelijke groeten,
Rens Swart
secretaris Brabantse Orgelfederatie
Orgelexcursie zaterdag 28 juni 2025 Wijk en Aalburg en Veen
Op zaterdag 28 juni 2025 organiseren tijdschrift De Orgelvriend, de Brabantse Orgelfederatie en de afdeling Noord-Brabant van de KVOK een excursie naar drie orgels in Wijk en Aalburg en Veen.
In het voorjaar van 2024 werd in de Thaborkerk van de Gereformeerde Gemeente te Veen een door Pels & Van Leeuwen Orgelmakers gerestaureerd en uitgebreid Bakker & Timmenga-orgel geplaatst. Een samenzangorgel met een romantische inborst. In 2024 voerde Van Rossum Orgelbouw groot onderhoud uit aan het Blank-orgel van de Hervormde Kerk te Wijk en Aalburg. Een orgel met een barok karakter in Werckmeister-stemming. Een excursie naar deze beide instrumenten kan goed worden gecombineerd met het Pels & Van Leeuwen-orgel in de Hervormde Kerk te Veen, een instrument dat is geïnspireerd op het Gorkumse Witte-orgel. Zo treffen we deze dag drie qua opzet en karakter totaal verschillende instrumenten. Ze worden gepresenteerd door Arjan Versluis, organist van de Grote Kerk te Gorinchem.
Voorafgaand aan de orgelbezoeken kunnen liefhebbers een kijkje nemen in de werkplaats van Mense Ruiter & Van Rossum Orgelbouw in Wijk en Aalburg. Daar kunnen we onder andere enkele in restauratie zijnde windladen bekijken en wordt het bureauorgel van Van der Weele gepresenteerd.
Programma
10.00 u Wijk en Aalburg, Mense Ruiter & Van Rossum Orgelmakers, Nijverheidstraat 13 Inchecken en ontvangst, rondleiding werkplaats
Toelichting en bespeling kabinetorgel
11.00 u Wijk, Hervormde Kerk, Grote Kerkstraat 26 Ontvangst (en vervolg inchecken) Toelichting Blank-orgel door Gerrit de Jong Presentatie orgel door Arjan Versluis
Vrij spel
Afsluitend orgelspel Arjan Versluis
12.00 u Lunch op eigen gelegenheid
13.30 u Veen, Hervormde Kerk, Grotestraat 19
Toelichting Pels & Van Leeuwen-orgel door Peter van Rumpt Presentatie orgel door Arjan Versluis
Vrij spel
Afsluitend orgelspel Arjan Versluis
15.00 u Veen, Thaborkerk, Mussentiend 10
Toelichting Bakker & Timmenga-orgel door Rochus van Rumpt Presentatie door Arjan Versluis
Slotconcert door Arjan Versluis
Mense Ruiter & Van Rossum Orgelmakers
Van Rossum Orgelbouw is sinds 2002 gevestigd in Wijk en Aalburg. Voor die tijd werkte Hans van Rossum vanaf 1990 als zelfstandig orgelmaker vanuit zijn werkplaats in Andel. De intensieve samenwerking sinds eind 2022 met Mense Ruiter Orgelmakers, onder directie van Sander Booij, leidde per 1 januari 2025 tot een samengaan van beide bedrijven onder de naam Mense Ruiter & Van Rossum Orgelmakers. Op 11 april 2025 werd in de Koepelkerk te Renswoude het eerste Mense Ruiter & Van Rossum-orgel in gebruik genomen. In de werkplaats zien we onderhanden werk van bijvoorbeeld de restauratie van windladen. Tevens kunnen we kennismaken met het Van der Weele bureau-orgel met opstand uit circa 1820, dat momenteel gerestaureerd wordt.
Wijk, Hervormde Kerk
In 1972 plaatste de orgelmaker K.B. Blank onder advies van Willem Talsma hier een nieuw orgel. Het kreeg 20 stemmen verdeeld over Hoofdwerk en Positief. In het zoeken naar een betere windvoorziening dan de tot nu toe gebruikelijke magazijnbalg, werden twee balgen boven elkaar geplaatst. Het orgel kreeg oorspronkelijk een Werckmeister-stemming op a¹ = 440 Hz. Deze stemming is later gewijzigd. In 2023/2024 is groot onderhoud verricht door Van Rossum Orgelbouw. Daarbij zijn alle pijpen uit het orgel geweest en schoongemaakt. Verschillende onderdelen, waaronder de loden conducten, zijn vervangen en de balgen zijn opnieuw beleerd. Ook is het instrument weer teruggebracht in de oorspronkelijke Werckmeister-stemming.
Veen, Hervormde Kerk
De stichting Bevordering van de Orgelkunst in het Land van Heusden en Altena schonk in 2000 een nieuw orgel aan de Hervormde Kerk te Veen. Het werd als opus 955 gebouwd door Pels & Van Leeuwen en telt 34 stemmen over twee manualen en pedaal. Bij het dispositie-ontwerp van het instrument is aansluiting gezocht bij het klankkarakter van orgels uit de periode 1850–1875, waarbij het Bätz/Witte-orgel in de Grote Kerk in Gorinchem een belangrijke bron was. Om het klankbeeld met het oog op de zangtraditie van de kerkelijke gemeente voldoende breedte te geven, is gekozen voor een zestienvoets-opzet, terwijl bij de uitwerking van het technisch ontwerp gestreefd is naar een zo compact mogelijk uiterlijk. Daarom is uitgegaan van een ranke onderkas, waarbij zo min mogelijk zitplaatsen werden ingenomen. Ontwerper en adviseur was Jan Bonefaas.
Veen, Thaborkerk
Begin 2024 werd in de Thaborkerk van de Gereformeerde Gemeente in Veen het door Pels & Van Leeuwen Orgelbouw gerestaureerde orgel in gebruik genomen. Het betreft een orgel dat Bakker & Timmenga in 1911 bouwde voor de Hervormde Kerk in Jutrijp en dat in 1976 na restauratie in de Gereformeerde Kerk in Sexbierum was geplaatst. Bij de restauratie, zoals beschreven in De Orgelvriend van april 2025, werd aan de pedaaldispositie een Bazuin 16 vt toegevoegd, geplaatst in een separate kas achter het orgel.
Uiteraard volgde een intonatie naar de huidige ruimte van de Thaborkerk. Het orgel, dat 20 stemmen telt verdeeld over twee manualen en pedaal, had in Sexbierum een vrij donkerbruine kleur met enkele goudverf-accenten.
Besloten werd het orgel in Veen in rijtuigenzwart te schilderen. Het snijwerk, inclusief de kuiven en vleugelstukken, zijn voorzien van bladgoud. Ook de labia van de
frontpijpen zijn verguld. Dit schilder- en verguldwerk werd uitgevoerd door Schildersbedrijf De Jongh te Waardenburg. Adviseurs waren Herman den Hollander en Dick den Engelsman namens de orgelbouwadviescommissie van de VOGG.
Praktische zaken
De kosten van deelname bedragen € 25, te voldoen bij aanvang van de excursie.
Deelnemers ontvangen een uitgebreid excursieboekje waarin alle orgels worden beschreven en het programma is opgenomen. Aan het eind van de excursie krijgen ze een cd met composities die Arjan Versluis tijdens de excursie op de drie orgels speelt. Deze cd is, zoals bij eerdere excursies gebruikelijk, een maand voorafgaand aan de excursie opgenomen door ir. Henk Kooiker. Deelnemers wordt verzocht zich tevoren aan te melden via mail aan excursie@brabantorgel.nl. Daarbij graag vermelden op welke locatie u de excursie wil starten.
(Tekst en foto’s Wim van der Ros)
Nu met € 10 korting intekenen op boek over Smits-orgels
In het najaar van 2025 verschijnt er een indrukwekkend boek over de orgels van Smits. Drie generaties Smits bereikten tussen 1820 en 1920 zo’n hoog niveau in de orgelbouw, dat hun instrumenten nog steeds als heel speciaal bekend staan. Het boek wordt uitgegeven in samenwerking met de Brabantse Orgelfederatie en als u vóór 1 juli inschrijft, krijgt u € 10 korting:
Een compleet nieuw standaardwerk over deze orgelmakersfamilie uit Reek
Het boek Smits-orgels. De bouwstijl van de Brabantse familie Smits weerspiegeld in hun orgels, dat in oktober 2025 zal verschijnen, is een cultuurhistorische analyse, een fotoboek en een
documentatie van een eeuw orgelbouwkunst in Noord-Brabant en verre omgeving. In dit boek worden veel en grote foto’s getoond van alle nog bestaande 45 Smits-orgels met hun rijkversierde kassen en fronten en vaak uitbundig beeldhouwwerk. Alle bewaard gebleven instrumenten worden in
dit boek uitvoerig gedocumenteerd en afgebeeld, ook met foto’s van het binnenwerk, zoals pijpen, windladen en mechanieken.
De unieke stijl van de ontwerpen wordt voor het eerst verklaard en in samenhang gebracht. Voor hun bouwtechniek maakten de Smitsen gebruik van verschillende tradities, zoals de Westfaalse en de Franse, om tot een volstrekt eigen synthese te geraken. Ook hier wordt, dankzij recent onderzoek, als het ware het geheim van de Smitsen over hun exacte werkwijze onthuld.
De klank van de Smits-orgels kan zowel krachtig als fluwelig worden genoemd. Nieuw onderzoek werpt licht op de eigenaardige klankopbouw en op de muziek-esthetische opvattingen van de makers, tegen de achtergrond van de Brabantse muziekpraktijk van de 19de eeuw. Om ook het klankoeuvre van deze orgelmakers vast te leggen, worden twee cd’s met recente opnames van orgelmuziek uit die tijd en omgeving op een veertiental orgels als klankdocument in het boek bijgevoegd.
Een voor onze orgelhistorie en de cultuur in Noord-Brabant, maar ook voor de Nederlandse orgelcultuur, belangwekkend standaardwerk waarbij men zich bewust wordt van deze broedplaats en bloeiperiode van de kerkmuziek en de religieuze kunst. Op nationaal en internationaal niveau wordt met dit boek de aandacht gericht op het unieke spoor dat de Smitsen getrokken hebben in de Europese orgelbouwkunst.
Het boek is samengesteld door een team van specialisten: dr. Frans Jespers (hoofdauteur), ir. Hendrik Kooiker (cd-opnamen, adviezen), Wijtse Rodenburg (vormgeving, fotografie), Wim van der Ros (adviezen, fotografie) en Ad van Sleuwen (muziekadviezen).
Brochure
Wij hebben een rijk geïllustreerde brochure gemaakt die een goed beeld geeft van het te verschijnen boek. Deze 24 pagina’s A5 tellende brochure is hier (op onze webpagina brabantorgel.nl/smits-orgels) te downloaden.
Intekenen met € 10 korting
Het boek op een formaat van 24 x 30 cm met hardcover telt ruim 520 full colour pagina’s en meer dan 800 afbeeldingen. In het boek zijn twee CD’s gevoegd met professionele opnamen van representatieve Smits-orgels, bespeeld door gerenommeerde organisten. Het boek kost € 49,95 exclusief verzendkosten.
Indien u vóór 1 juli 2025 intekent, krijgt u het boek met € 10,- korting, dus voor
€ 39,95. Voorintekenen is mogelijk door een bericht te sturen naar smits-boek@brabantorgel.nl met een gelijktijdige vooruitbetaling van € 39,95 op NL87RABO 0110 935 837 ten name van de Brabantse Orgelfederatie onder vermelding van ’Smits-boek’.
Indien u vóór 1 juli 2025 intekent en vooruit hebt betaald kunt u, indien u dat op prijs stelt en aangeeft in de email, in de lijst met begunstigers vermeld worden in het boek. Elke vrije donatie wordt overigens op prijs gesteld. Mocht het boek om welke reden dan ook niet kunnen verschijnen dan zal dit bedrag worden teruggestort.
U wordt ook per email geïnformeerd over de activiteiten bij de boekpresentatie(s) en hoe u uw boek daarbij in ontvangst kunt nemen.
Colofon
De Brabantse Orgelfederatie (BOF) heeft tot doel om het culturele erfgoed dat het orgel vormt in stand te houden en om de orgelcultuur in het algemeen en die van Noord-Brabant in het bijzonder te bevorderen. Zij wil dit bereiken door de interesse voor het orgel te vergroten, door de samenwerking tussen de diverse orgelkringen te stimuleren en door het organiseren van diverse activiteiten op het gebied van het orgel. Brabantse orgelkringen, maar ook individuele organisten en belangstellenden kunnen lid worden van onze vereniging.
De Brabantse Orgelfederatie verstuurt enkele malen per jaar een nieuwsbrief via een e-mail naar ‘nieuwsbrief-abonnees’. Daarin staan actualiteiten en wetenswaardigheden op het gebied van het orgel in Noord-Brabant. De nieuwsbrieven verschijnen onregelmatig, meestal als er iets te melden is.
Leden van de Brabantse Orgelfederatie ontvangen naast de nieuwsbrieven ook ‘ledenbrieven’ met actuele informatie betreffende de vereniging en hebben via de Algemene Ledenvergadering invloed op de koers van de vereniging. En niet te vergeten: u steunt ons werk! U kunt u aanmelden als lid door een berichtje te sturen aan info@brabantorgel.nl. Zeer aanbevolen, het kost maar € 20 per jaar en u kunt als nieuw lid drie CD’s uitzoeken als welkomstgeschenk.
Zie voor het correspondentieadres van de Brabantse Orgelfederatie de eerste pagina.
U kunt zich uitschrijven van deze Nieuwsbrief door een mailtje te sturen aan communicatie@brabantorgel.nl met als onderwerp ‘uitschrijven nieuwsbrief’.