Sint-Jansplein
Waalwijk


google/maps


Vermoedelijk is de St. Jan de Doper in Waalwijk de enige kerk in Nederland met een kruisweg van Charles Eyck, waarvan elf staties zijn gepolychromeerd en drie nog de oorspronkelijke terracotta-kleur hebben. In ieder geval is de St. Jan de Doper de grootste neo-byzantijnse kerk van dit land, met negentien koperen koepels en een minaretachtige toren van 67 meter. Alles aan de exotische St. Jan is opmerkelijk. De koepels zijn bedekt met 20.000 kilo koper, grotendeels groen uitgeslagen. De hoofdkoepel (41,5 meter) wordt omhooggehouden dankzij een ingenieuze constructie van ijzeren ring, bogen en pilaren. Omdat op die acht pilaren ook de rest van de kerk drukt, ligt onder elke kolom een voet van 4 bij 3,5 meter. Op ooghoogte is geen raam te bekennen. Architect Hendrik Valks (1886-1973) koos voor indirect licht om de mystieke sfeer te verhogen. Volgens de bouwmeester uit Elst mochten de kerkbezoekers geen moment afgeleid worden. Vandaar dat hij het licht liet binnenvallen via de hogere verdiepingen en de fraaie glas-in-loodramen van de koepel. Het buitenlicht verspreidde zich dan door het gebouw dankzij de weerkaatsing van solnhofener vloertegels. Maar tegelijk met de kerkbanken verdwenen in de jaren zestig ook die tegels. Er sluipt wat weemoed in de stem van rondleider Jan van der Heijden. 'Alles moest anders in de jaren zestig. Toen is ook die lambrizering van schrootjes aangebracht. Daarachter zitten prachtige tegels waarin is geboord en gehakt.' Valks hield van symboliek. Hij liet 8000 kubieke meter zand aanrukken voor een terp waarop in twee jaar tijd (1924-'25) de kerk verrees. De gelovigen moesten opgaan naar de Heer, dus was er een verhoging nodig met rondom tal van trappen. Het idee voor een (neo-)byzantijns gebouw was afkomstig van A.A. Suys, rond 1911 kapelaan in de te kleine Waterstaatskerk, de voorganger van de St.Jan. Suys reisde nogal eens naar Zuid-Europa en het Midden-Oosten, soms in gezelschap van architect Jan Stuyt. Diens leerling Valk werd in 1922 aangewezen voor wat later zijn grootste creatie bleek: de St.Jan de Doper. Als voorbeeld diende het grondplan van de byzantijnse San Vitalekerk in Ravenna. Aanvankelijk verzette het kerkbestuur zich tegen Valks ontwerp, bang als het was dat de koepel in elkaar zou zakken. Zet gewoon door, hield Stuyt zijn collega voor, die bestuurders kunnen toch geen tekeningen lezen. En Valk zette door. Maar weinig in en aan de St. Jan is ouder dan de kerk zelf. Achterin, bij de vroegere doopkapel, hangt een Jansenistisch kruis; verguld eikenhout, uit de 18de eeuw. Nog ouder -uit 1600- is De vlucht uit Egypte van een onbekende schilder. De gebeeldhouwde biechtstoelen komen uit een Belgisch klooster, de hardstenen omlijsting van de torendeur deed ooit dienst in een Bredaas herenhuis en later in de Waterstaatskerk. Vanzelfsprekend is de kruisweg van Charles Eyck een grote blikvanger. Maar minstens even opvallend is de bronzen 'tent' die hoven het hoogaltaar hangt en alles weg heeft van gespannen huiden. Per slot is Waalwijk het centrum van de Langstraat, de streek van leerlooiers en schoenmakers.

Frans van Schoonderwalt voor de Volkskrant van 17 mei 2003.

Drie gepolychromeerde kruiswegstaties van Charles Eyck

Mariabeeld

(kerk een uur voor dienst open).

Voor rondleidingen: koster A.M. van Vellen, 0416-337648 of Jan van der Heijden, 0416-334806.

Website parochie: www.stjan-stclemens.nl

Foto's Wijtse Rodenburg







Het Bernhard Pels-orgel (1932)

ooo

In de monumentale Sint-Jan diende een model-orgel te komen; een orgel in de geest van die tijd. Een tiental orgelbouwers – waaronder ook Belgische – werd gevraagd een begroting in te dienen. De keus zou vallen op de firma Bernhard Pels en Zoon uit Alkmaar. Aanvankelijk was het de bedoeling dat het een groot orgel zou worden met 46 registers, verdeeld over 3 klavieren, met een zelfstandig pedaal. Het bestuur ging er daarbij van uit dat een deel van het oude orgel nog gebruikt kon worden. Maar bij de demontage bleek dit vanwege de onherstelbare aantasting door houtworm onmogelijk.
In 1932 werd Pels definitief de opdracht gegund. Het orgel werd ingericht met het electro-pneumatisch systeem, wat in de dagen veel voordelen had. Wel werd het orgel minder groot dan oorspronkelijk gepland. Uit besparing gebruikte men registers van de oude waterstaatskerk. Op zondag 11 december 1932 vond de inwijding plaats.

Bouw: Bernhard Pels & Zonen, 1932. Alkmaar.

Systeem: elektro-pneumatisch, o.a. met oud pijpwerk uit 18e en 19e eeuw

Dispositie 1932:

Hoofdwerk Manuaal II Zwelwerk
Prestant 16'
Prestant 8'
Fluit 8'
Prestant 4'
Holfluit 4'
Octaaf 4'
Mixtuur 3-4 st.
Trompet 8'
Bourdon 16'
Salicionaal 8'
Flute Harmonique 8'
Gedekt 8'
Salicet 4'
Flageolet 2'
Basson-Hautbois 8'
Vox humaine 8'

 

Huidige dispositie na restauratie en uitbreiding 1998 door Pels en van Leeuwen.

In de tweede helft van de vorige eeuw ging het orgel steeds meer mankementen vertonen. De roep om schoonmaak en restauratie werd steeds luider. De firma van Pels en van Leeuwen uit 's-Hertogenbosch voerde van mei tot november 1998 een grondige renovatie uit waarvoor door de parochie op allerlei manieren gelden werden ingezameld en waarbij een groep vrijwilligers uit de parochie veel werk verrichtte. Dit betekende een geweldige kosten besparing, waardoor het mogelijk werd het orgel met nieuwe registers uit te breiden. Verder werden de magneten en membranen vernieuwd, een nieuwe windmachine geplaatst en de zwelkast geheel gerenoveerd. In de kerk hangt een oorkonde met de namen van iedereen die aan de renovatie een bijdrage heeft geleverd.
In 1999 vonden er enkele feestelijke concerten op het orgel plaats.

Het orgel bevat nu 38 registers, verdeeld over 3 manualen en een zelfstandig pedaal. Hiermee is het het grootste binnen Waalwijk en de regio. Ook staat het orgel in een akoestisch orgel-vriendelijke ruimte, waardoor het geluid prima tot zijn recht komt, zoals de kerkgangers iedere zondag opnieuw kunnen ervaren.

I Hoofdwerk II Positief III Zwelwerk Pedaal
Prestant 16'
Prestant 8'
Fluit 8'
Bourdon 8'
Prestant 4'
Holfluit 4'
Kwint 2 2/3'
Octaaf 2'
Mixtuur 3-4 st.
Bombarde 16'
Trompet 8'
Bourdon 16'
Prestant 8'
Flute Harmonique 8'
Salicionaal 8'
Holpijp 8'
Prestant 4'
Salicet 4'
Flageolet 2'
Kromhoorn 8'
Fluit-Prestant 8'
Viola da Gamba 8'
Vox Caelestis 8'
Roerfluit 8'
Viool-Prestant 4'
Fluit 4'
Woudfluit 2'
Hobo 8'
Vox humana 8'
Prestantbas 16' (transm.I HW)
Subbas 16'
Gedektbas 16' (transm.II Pos.)
Kwintbas 10 2/3'
Octaafbas 8'
Gedekt 8'
Prestant 4'
Bazuin 16'
Trompet 8'
Bouw: B.Pels & Zonen, 1932. Alkmaar.
Systeem: elektro-pneumatisch, o.a. met oud pijpwerk uit 18e en 19e eeuw








Concerten

Toegangsprijs € 10,00. Scholieren € 5,00.
Bij een donatie van € 25,00 (per jaar) krijgt u gratis toegang tot de zes concerten van de Stichting Orgelkring Waalwijk.

Aanvang 20.15 uur.

Dinsdag 7 mei 2019
Janno den Engelsman (orgel)(Bergen op Zoom), orgel









Stichting Orgelkring Waalwijk

Klik hier



logo Brabantse orgelfederatie Deze organisatie is vertegenwoordigd bij of lid van de Brabantse Orgelfederatie.