Markt
5701 RK Helmond


google/maps

De constante in de geschiedenis van de Helmondse parochie is niet het kerkgebouw, maar de wijding van de kerk aan St.Lambertus. In de loop der eeuwen hebben de erediensten plaats gevonden in minstens een drietal parochiekerken, terwijl in de tijd van het verbod op de rooms-katholieke eredienst werd uitgeweken naar ruimten bij particulieren in en rond Helmond.
De oudst bekende parochiekerk lag buiten de stad nabij het middeleeuwse De Hage. In de jaren 1454-1456 zou deze kerk, waarvan geen afbeeldingen bekend zijn, vervangen worden door een kerk gelegen binnen de vesten van de stad ter hoogte van de huidige Lambertuskerk. Van deze eerste laat-gotische parochiekerk in Helmond zijn een aantal afbeeldingen bekend waarvan de oudste stamt uit het midden van de 16e eeuw. Het betrof een in baksteen opgetrokken driebeukige kerk met een betrekkelijk kort schip, een lichtbeuk die aan de buitenkant met blinde spaarvelden was versierd, een hoge dwarsbeuk en een even hoog koor. De bouwstijl was karakteristiek voor die in Oost-Brabant in de 15de eeuw. Het meest indrukwekkende onderdeel was de toren, een vlakopgaand bouwwerk dat aan de buitenzijde met blinde spaarvelden was verlevendigd.

In verband met de godsdiensttwisten en de politieke gebeurtenissen werden de katholieken na het sluiten van de vrede van Munster in 1648 gedwongen hun kerken te verlaten en af te staan aan de protestanten. Er werd daarom gebruik gemaakt van een kerkschuur die was gelegen in de Kerkstraat op de plaats van de tegenwoordige N.H.-kerk. Afbeeldingen van de Helmondse schuurkerk zijn niet bekend. Wel dat de kerk te klein is voor de 2100 parochianen, zodat dikwijls vele kerkgangers in de openlucht moeten blijven tijdens de dienst. Vergroting werd toegestaan en er mocht een orgel worden geplaatst omdat dit elders ook reeds veelvuldig was toegestaan. In 1805 kregen de katholieken weer de beschikking over hun oude Lambertuskerk. In 1808 werd de kerkschuur, inmiddels grotendeels ontmanteld, afgebroken om plaats te maken voor de bouw van een hervormde kerk.

De oude kerk, begin 19e eeuw, aan de markt. Gouache van Josephus Augustus en/of Mattheus Derk Knip. Collectie Gemeentemuseum Helmond.

Eind 1855 begin 1856 werd door Theo Molkenboer uit Leiden een bouwplan ontworpen voor een van de eerste grote neogotische kerken van Nederland. Het ontwerp, dat overigens helaas niet bewaard is gebleven, is gebaseerd op een driebeukige kruisbasiliek met een kooromgang.



De kerk werd in fasen gebouwd, terwijl gelijktijdig de oude kerk in stappen werd gesloopt. Het enige element, dat van de 15e-eeuwse kerk gehandhaafd bleef was de toren, die geheel ommanteld en aanzienlijk verhoogd werd. Op 16 juni 1859 deed de gemeente afstand van het eigendom van de toren onder voorwaarde dat klokken en uurwerk eigendom van de gemeente zouden blijven. Het klokkenspel is gemaakt door Alexius Julien te Lier, 1724, en afkomstig uit de abdij van Postel in BelgiŽ.
De kerk was in 1861 gereed.

D

De kerk heeft houten kruisribgewelven en over de viering een in hout uitgevoerd stergewelf.
De polychromie, meubilering en beglazing dateren uit de derde of vierde kwart van de 19e eeuw en zijn uitgevoerd volgens de inzichten van P.J.H.Cuypers.



De altaren zijn uit 1877, de preekstoel is gesneden in barokstijl.
In het torenportaal bevinden zich twee grafzerken uit 1626 en 1631.

Uitgebreide geschiedenis van de kerk op: www.heiligelambertus.nl/Geschiedenis_lambertuskerk

H.Cecilia met portatiefje in de hand en met haar blik op het grote orgel.


De heiligen Sint Oda en Sint Cunera in mozaiek.


Glas-in-lood raam aan de zuidzijde met de H.Theresia.





Het Robustelly-orgel (1772)


foto's Wim van der
Ros

Het orgel van de St. Lambertuskerk te Helmond werd oorspronkelijk gebouwd voor de abdij van Averbode te België. De bouwer, Guillaume Robustelly, orgelmaker te Luik, leerling en opvolger van Jean-Baptiste le Picard, voltooide het instrument in 1772. Het imposante orgel had volgens het in Averbode bewaarde contract vier manualen, naar Frans voorbeeld ingedeeld: Positif, Grand Orgue, Echo en Recit. Het pedaal was, zoals bij vele orgels in België, aangehangen aan het Grand Orgue.
Gedurende 25 jaren heeft het orgel dienst gedaan in de abdij. Dan wordt het klooster opgeheven, het orgel gedemonteerd en in kisten opgeslagen.

In 1822 koopt het kerkbestuur van de St. Lambertuskerk te Helmond het orgel aan. De plaatsing van het instrument in de middeleeuwse St. Lambertuskerk wordt opgedragen aan de Luikse orgelmaker Graindorge, die het plaatst op een nieuw oksaal. Tijdens deze werkzaamheden ondergaat het orgel slechts kleine wijzigingen.

In de jaren 1856 -1861 wordt de oude kerk vervangen door een nieuw gebouw in neo-gotische stijl. Voor de overplaatsing en het herstel van het orgel valt de keuze op de Brabantse orgelmaker F.C. Smits. Tijdens deze operatie ondergaat het orgel een aantal wezenlijke veranderingen. Het echo-klavier en het Recit worden vervangen door een Borstwerk met een volledige klavieromvang: C-f'''. Door het verplaatsen van de laden van het Grand' Orgue creëert Smits ruimte voor het toevoegen van een vrij pedaal. Dankzij de technische en artistieke kwaliteiten van Smits behoudt het instrument zijn monumentale waarde.




In 1897 en 1929 wordt weer aan het orgel gewerkt, echter zonder grote gevolgen. Een ingrijpende restauratie vindt plaats in 1954, waarbij overigens het pijpwerk niet onherstelbaar door veranderingen wordt beschadigd. De windladen en de mechaniek blijven vrijwel onaangetast.

In 1971 wordt opnieuw een restauratieplan voor het Robustelly-orgelopgesteld. In 1974-1975 wordt deze restauratie uitgevoerd door de orgelmaker Verschueren te Heythuijsen. Uitgangspunt bij deze restauratie: het Grand' Orgue en Positif terugbrengen naar de situatie van 1772, het borstwerk en het pedaal naar die van 1862.
De buitengewone bekwaamheid van de orgelmaker heeft ertoe geleid dat het Robustelly-orgel weer zijn oude luister en overweldigende pracht heeft. Het orgel is opgenomen in de Unesco-lijst van cultuur-goederen.

De registerknoppen links en rechts van het manuaal.


Dispositie

Grand’Orgue C-f'''

Positif

Borstwerk

Pedaal C-f'

Grand Bourdon 16'
Montre 8'
Bourdon 8'
Prestant 4'
Flûte 4'
Nazard 3'
Doublette 2'
Tierce 1 3/5' disc
Sexquialter II
Fourniture IV
Cymbale IV
Cornet V
Trompette 8'
Voix Humaine 8'
Clairon 4'
Bourdon 8'
Prestant 4'
Flûte 4'
Nazard 3'
Doublette 2'
Tierce 1 3/5'
Sexquialter II
Fourniture IV
Cymbale III
Cornet IV
Trompette 8'
Cromorne 8'
Holpijp 8'
Salicionaal 8'
Prestant 4'
Fluit 4'
Blokfluit 2'
Sesquialter II
Dulciaan 8'
Vox Humana 8'
Kromhoorn 4'
Cinck 2'
Subbas 16'
Prestant 8'
Fluit 8'
Prestant 4'
Mixtuur III
Fagot 16'
Bazuin 16'
Trompet 8'


Koppel G.O.- Pos.
Koppel G.O.- Borstwerk
Koppel Ped.- G.O.
Koppel Ped.- Pos.
Tremblant

Het orgel heeft maar liefst twaalf tongwerken verdeeld over de drie manualen en het pedaal.




De tongwerken van het Hoofdwerk, overzicht van het pijpwerk op de Hoofdwekrlade en enkele met koorboekpapier omwikkelde houten pijpen.




Deel van de Cornet V sterk opstelling van het Hoofdwerk.





De nog aanwezige traptreden van de windvoorziening in de toren achter het orgel.


Robustelly-orgel restauratie 2015-2016.

Het befaamde orgel van Guillaume Robustelly dat sinds 1822 in de St.Lambertuskerk in Helmond staat, gaat in de steigers voor een grote restauratie. De firma Verschueren Orgelbouw te Heyhuysen is inmiddels begonnen met de ontmanteling van het Robustelly orgel. Het hele orgel zal een grote schoonmaakbeurt ondergaan en volledig gerestaureerd worden. Dankzij giften en subsidies van diverse particuliere fondsen, Rabobank, Gemeente Helmond en de Provincie Noord-Brabant is het mogelijk om het bijna 250 jaar oude orgel in al zijn luister te herstellen.
Het orgel werd na de bouw in 1772  enkele keren eerder onder handen genomen; in 1862 bijvoorbeeld was het de Brabantse orgelmaker Smits die het oorspronkelijke instrument een aantal essentiële wijzigingen deed ondergaan. Daarna waren er restauraties in 1954, 1975-1976.
Het Robustelly orgel is, zonder te overdrijven, één van de meest unieke instrumenten in Nederland. Eén van de meest bijzondere instrumenten van Nederland, omdat het gebouwd is in de Franse Barokstijl. In ons land bestaan maar weinig instrumenten in deze specifieke aanleg en doorgaans zijn deze orgels ook bescheidener van omvang.
Het Helmondse Robustelly-orgel is zo bijzonder vanwege de fraaie klank van de tongwerk-registers: het merendeel van alle tongwerkpijpen is authentiek, van Robustelly zelf. Daarnaast heeft het orgel zilverachtige en helder klinkende plena. Voeg daarbij de grote rijkdom aan vulstemmen, dan mag direct worden gesteld dat dit orgel een vooraanstaande plaats in het nationale orgelbezit inneemt.
De fenomenale en rijke klank wordt door beroepsmatige  en amateur-organisten gewaardeerd. Ook bij een breed publiek van muziekliefhebbers staat het orgel hoog aangeschreven. Het orgel heeft een internationale en nationale bekendheid. Een en ander is vooral ontstaan na de restauratie van 1976. Toen werd het instrument als geheel teruggebracht naar een situatie van 1772 en 1862.
Het instrument staat vanaf 1976  op de kaart en sindsdien is die bekendheid alleen maar toegenomen.
Het orgel is geworden tot een deel van het klinkende culturele erfgoed van ons land, van Helmond en van de parochie in het bijzonder. Een cultureel erfgoed waar we zorgvuldig mee om moeten blijven gaan.
De werkzaamheden, uit te voeren door de Fa. Verschueren Orgelbouw te Heythuysen, in het kort:
In fases worden alle pijpen van het orgel verwijderd om schoongemaakt en hersteld te worden te worden. De koppen worden ontdaan van de hier en daar aanwezige corrosie.
Aan de tongen en lepels wordt veel aandacht geschonken, terwijl de stemkrukken verbeterde inkepingen krijgen. De bekers van de grotere pijpen worden in verbeterde steunen geplaatst om verzakking te voorkomen.



De drie klavieren worden uitgenomen en volledig hersteld: de speling tussen de toetsen opgeheven en alle toetsen worden weer op lijn gebracht.
Alle mechaniek wordt hersteld en opnieuw afgeregeld. Bovendien wordt de tractuur zodanig hersteld dat deze geluidsarmer kan functioneren.
Lekkages in de windkanalen worden gerepareerd de scheuren in het hout hersteld.



In de windladen zijn daar waar nodig ventielen en pulpeten hersteld of vervangen. De verbindingen van koperdraad zijn kritisch op slijtage onderzocht.
Ook de grote balgen kregen een grote herstelbeurt.
In de klank, de intonatie, zullen geen ingrijpende werkzaamheden plaatsvinden: correcties van kernen alsmede ook het beter afstemmen van het pijpwerk van 1976 op het oudere pijpenmateriaal behoort ook tot de werkzaamheden. De klank die al zo mooi is, zo onnavolgbaar is, zal dus hoogstens de meest noodzakelijke correcties ondergaan. Een heel intensief werkproces dat maanden duurde.
Adviseur bij de werkzaamheden is Roger van Dijk, Utrecht.

In de St. Lambertuskerk is een kleine overzichtstentoonstelling te zien, die inzicht geeft in de restauratie.
Op zaterdag 29 mei zal het orgel weer feestelijk in gebruik worden genomen, met verschillende concerten, presentaties en activiteiten.
Op de website van de Robustelly Society Helmond kan iedereen zich op de hoogte houden van de werkzaamheden. Er worden zogenaamde kijkdagen georganiseerd zodat de belangstellenden zich regelmatig op locatie van de vordering van werkzaamheden op de hoogte kunnen stellen.
Volg ons dus via: www.robustelly-society-helmond.com en uiteraard Facebook.
Jan van de Laar,
Organist St. Lambertuskerk
Stadsorganist Helmond

Voor wie wil steunen:
Voor een donatie van € 20,00 (inclusief verzendkosten) ontvangt men het rijk geïllustreerde boek  in linnen hard-cover over het Robustelly-orgel van de hand van Henk Verhoef. Uiteraard zijn hogere donaties van harte welkom op rekeningnummer:
NL62RABO 0180 5814 14 ten name van Stchting Vrienden Robustelly Orgel, o.v.v. 'restauratie'.




Verschueren-unitorgel (1963).




Jan Vermulst (1925-1994) was een internationaal beroemd Helmonds componist en jarenlang koorleider van de Onze Lieve Vrouwe Kerk (thans Theater ít Speelhuis). Hij had thuis een eigen pijporgel, een unit-orgel van Verschueren, gebouwd in 1963, opus 626. Na zijn overlijden heeft dit gestaan in De Schabbert. Nadat deze kerk in 2011 gesloten werd, lag het orgel opgeslagen. Met hulp van de ĎStichting Jan Vermulstí is het orgel gerestaureerd en geplaatst in het koor van de Lambertuskerk. Tijdens de restauratie in 2015 van het Robustelly-orgel deed het dienst bij de vieringen. Het wordt tevens gebruikt voor projecten van educatie en cultuur, ook rond activiteiten rond het werk van Jan Vermulst.

Dispositie

Manuaal I C-f'''

Manuaal II

Pedaal C-f'

Bourdon 16'
Prestant 8'
Roerfluit 8'
Octaaf 4'
Fluit 4'
Kwint 2 2/3'
Octaaf 2'
Sifflet 1'

Gemshoorn 8'
Bourdon 8'
Prestant 4'
Roerfluit 4'
Woudfluit 2'
Terts 1 3/5'
Larigot 1 1/3'
Septime 1 1/7'
Nachthoorn 1'

Subbas 16'
Gedekt 8'
Koraalbas 4'
Fluitbas 4'
Kwint 2 2/3'
Prestant 2'

Toetstractuur en registertractuur electrisch
Unitlade



Gerrit C.Klop-kistorgel.

Dispositie
Gedekt 8' (gedeeld),
Roerfluit 4' (gedeeld),
Quint 2 2/3' (discant),
Fluit 2' (gedeeld).

Manuaalomvang C-f''', deling tussen h en c'
Toetstractuur en registertractuur mechanisch.
Sleeplade.




Organisten


Jan van de Laar, stadsorganist, en Kees van Houten.






Orgelconcerten 2016

De toegang tot de concerten is gratis; er wordt om een gulle, vrije bijdrage van tenminste € 5,- gevraagd ten einde de orgelconcerten mogelijk te blijven maken.
Aanvang steeds om 20.00 uur, tenzij anders vermeld.

Zondag 29 mei (19.30 uur)
Feestelijke inspeling Jan van de Laar (Helmond), orgel.

Na een restauratieperiode van ruim een half jaar wordt het orgel van de St.-Lambertuskerk te Helmond weer in gebruik genomen.
Het inspelingsconcert wordt gegeven door de vaste organist van de kerk en stadsorganist van de Gemeente Helmond, Jan van de Laar.
Aan het beroemde instrument, in 1772 gebouwd door Guillaume Robustelly, is in de afgelopen maanden intensief gewerkt door de firma Verschueren te Ittervoort.
Onder advies van Roger van Dijk is gewerkt aan claviatuur, mechaniek en tractuur. Ook heeft de windvoorziening een grondige opknapbeurt gekregen. In de dispositie zijn geen wijzigingen aangebracht, maar is er wel naar gestreefd om een grotere balans in het klankbeeld te krijgen.
Voor meer info over restauratie, inspeling en concertserie 2016:
www.robustelly-society-helmond.com

Zondag 5 juni
Jan van de Laar (Helmond), orgel

Zondag 19 juni
Jamie de Goei, orgel, 's-Hertogenbosch

Zondag 3 juli
Jan van de Laar (Helmond), orgel
i.s.m. Fanfare de Vooruitgang

Zondag 17 juli
Matteo Imbruno, orgel

Zondag 28 augustus
Ute Gremmel-Geuchen, orgel

Informatie over het programma “Transcripties”

Jean Philippe Rameau 1683-1764 (uit de opera Dardanus, Acte V)
Chaconne in G-Dur
Musette
Tambourins
Danse des Sauvage

Johann Sebastian Bach 1685-1750
Concerto d-moll BWV 596 naar Antonio Vivaldi
- (Allegro) – Grave
- Fuga
- Largo e spiccato
- (Allegro)

Maurice Duruflé Cantate 1902-1986
- delen van twee transcripties van Johann Sebastian Bach
„Jesus bleibet meine Freude“, Cantate 147
„Ertödt uns durch dein Güte“, Cantate 22

Johannes Brahms 1833-1897
Variationen über ein Thema von Haydn op.56
Transkription von Lionel Rogg
- Chorale St.Antoni, Andante
- Andante con moto
- Vivace
- Con moto
- Andante
- Poco presto
- Vivace
- Grazioso
- Poco presto
Finale, Andante


Zondag 11 september
Cor Ardesch, orgel

Zondag 25 september
Nico Declerck, orgel

Zondag 16 oktober
Jan van de Laar (Helmond), orgel,
40 jarig jubileum organist Robustelly-orgel,
m.m.v. Helmonds Vocaal Ensemble o.l.v. Jeroen Felix.
Dritter Teil der Clavierübung, J.S. Bach.

Zaterdag 3 december
Van 16.30 - 17.00 uur.
Jan van de Laar (Helmond), orgel

Zaterdag 10 december
Van 16.30 - 17.00 uur.
Jan van de Laar (Helmond), orgel

Maandag 26 december
Van 16.30 - 17.00 uur.
Jan van de Laar (Helmond), orgel






Marktbespelingen 2016

Marktbespelingen door stadsorganist Jan van de Laar (Helmond), tenzij anders vermeld, gedurende de zaterdagen van 11.30 tot 12.00 uur.

De toegang tot de marktconcerten is gratis.

Zaterdag 4 juni

Zaterdag 11 juni

Zaterdag 18 juni
gastorganist

Zaterdag 25 juni

Zaterdag 2 juli

Zaterdag 9 juli

Zaterdag 16 juli

Zaterdag 23 juli


Zaterdag 3 september

Zaterdag 10 september


Zaterdag 17 september

Zaterdag 24 september









Educatieproject

'Robuuste Elly en kleine Jan'

Foto's Wijtse Rodenburg 2010

In 2008 is het idee ontstaan om kinderen uit de groepen 6 t/m 8 een intense ontmoeting te bieden met de muziek, het orgel, en zijn plaats in de Lambertuskerk. Jaarlijks bezochten al diverse basisscholen de Lambertuskerk en haar beroemde Robustelly orgel. Hierdoor is bij de initiatiefnemers (Jan van de Laar en Heleen Volman) het idee ontstaan voor uitgebreide kennismaking, bestaande uit een voorbereidende les, een orgeltheatervoorstelling en toegang tot de website met verwerkingsmateriaal in de vorm van een interactief computerspel. Dit uitgebreide programma moet er toe leiden dat het Robustelly-orgel onder de aandacht wordt gebracht van een nieuwe generatie publiek door een onvergetelijke kennismaking met dit instrument. Hierdoor kan ook de belangstelling voor dit instrument in de komende jaren worden verzekerd en kan dit project bijdragen tot het behoud van dit instrument in de toekomst.



Voor dit project is samenwerking gezocht met diverse instanties, zoals de gemeente Helmond, Kunstkwartier Helmond en de Brabantse orgelfederatie, teneinde een zo breed mogelijk draagvlak voor dit project te krijgen. Voor de benodigde fondsen zijn bijdragen verkregen bij het BISK en de Stichting Cultureel Erfgoed Brabant en diverse andere sponsors. De eerste sessies hebben inmiddels plaatsgevonden onder groot succes.



'De Flierefluiter'

Waar 'Robuuste Elly en Kleine Jan' voor kinderen in groep 6-8 is, is 'De Flierefluiter' speciaal voor de kinderen uit groepen 4-5. Het is een orgelsprookje over de altijd vrolijke Flierefluiter en een droevig meisje. Op enthousiaste wijze wordt het verhaal verteld, omgeven door mooie melodieŽn op het Robustelly orgel. Dit project loopt vanaf januari 2011.

 





Stichting 'Robustelly Society Helmond'

Vanaf 1 februari 2014 is de organisatie van de (orgel)concerten in handen van de Stichting Robustelly Society Helmond.
Er zal gestreefd worden naar samenwerking met andere organisaties op het gebied van orgel en orgelcultuur, op provinciaal, landelijk en interregionaal niveau. Het monitoren en stimuleren van het onderhoud en behoud van dit orgel als cultuur-historisch erfgoed van importantie, behoort eveneens tot de doelstellingen van de stichting.

Robustelly Organ Academy
Naast de orgelserie zal de stichting zich bezig houden met de promotie van het Robustelly-orgel, en educatie in brede zin. Hieronder vallen bijvoorbeeld orgel-onderwijs in samenwerking met Kunstkwartier, workshops voor organisten en projecten voor jeugd en orgel.

Het bestuur rekent op brede steun van ieder die zich met (orgel-) muziek en het zo belangrijke orgel van Guillaume Robustelly verbonden weet. Donaties en giften zijn daarom van harte welkom.

Secretariaat tijdelijk:
info(at)robustelly-society-helmond.com


www.robustelly-society-helmond.com

logo Brabantse orgelfederatie Deze organisatie is lid van de Brabantse Orgelfederatie.