Markt
5701 RK Helmond


google/maps

De constante in de geschiedenis van de Helmondse parochie is niet het kerkgebouw, maar de wijding van de kerk aan St.Lambertus. In de loop der eeuwen hebben de erediensten plaats gevonden in minstens een drietal parochiekerken, terwijl in de tijd van het verbod op de rooms-katholieke eredienst werd uitgeweken naar ruimten bij particulieren in en rond Helmond.
De oudst bekende parochiekerk lag buiten de stad nabij het middeleeuwse De Hage. In de jaren 1454-1456 zou deze kerk, waarvan geen afbeeldingen bekend zijn, vervangen worden door een kerk gelegen binnen de vesten van de stad ter hoogte van de huidige Lambertuskerk. Van deze eerste laat-gotische parochiekerk in Helmond zijn een aantal afbeeldingen bekend waarvan de oudste stamt uit het midden van de 16e eeuw. Het betrof een in baksteen opgetrokken driebeukige kerk met een betrekkelijk kort schip, een lichtbeuk die aan de buitenkant met blinde spaarvelden was versierd, een hoge dwarsbeuk en een even hoog koor. De bouwstijl was karakteristiek voor die in Oost-Brabant in de 15de eeuw. Het meest indrukwekkende onderdeel was de toren, een vlakopgaand bouwwerk dat aan de buitenzijde met blinde spaarvelden was verlevendigd.

In verband met de godsdiensttwisten en de politieke gebeurtenissen werden de katholieken na het sluiten van de vrede van Munster in 1648 gedwongen hun kerken te verlaten en af te staan aan de protestanten. Er werd daarom gebruik gemaakt van een kerkschuur die was gelegen in de Kerkstraat op de plaats van de tegenwoordige N.H.-kerk. Afbeeldingen van de Helmondse schuurkerk zijn niet bekend. Wel dat de kerk te klein is voor de 2100 parochianen, zodat dikwijls vele kerkgangers in de openlucht moeten blijven tijdens de dienst. Vergroting werd toegestaan en er mocht een orgel worden geplaatst omdat dit elders ook reeds veelvuldig was toegestaan. In 1805 kregen de katholieken weer de beschikking over hun oude Lambertuskerk. In 1808 werd de kerkschuur, inmiddels grotendeels ontmanteld, afgebroken om plaats te maken voor de bouw van een hervormde kerk.

De oude kerk, begin 19e eeuw, aan de markt. Gouache van Josephus Augustus en/of Mattheus Derk knip. Collectie Gemeentemuseum Helmond.

Eind 1855 begin 1856 werd door Theo Molkenboer uit Leiden een bouwplan ontworpen voor een van de eerste grote neogotische kerken van Nederland. Het ontwerp, dat overigens helaas niet bewaard is gebleven, is gebaseerd op een driebeukige kruisbasiliek met een kooromgang.



De kerk werd in fasen gebouwd, terwijl gelijktijdig de oude kerk in stappen werd gesloopt. Het enige element, dat van de 15e-eeuwse kerk gehandhaafd bleef was de toren, die geheel ommanteld en aanzienlijk verhoogd werd. Op 16 juni 1859 deed de gemeente afstand van het eigendom van de toren onder voorwaarde dat klokken en uurwerk eigendom van de gemeente zouden blijven. Het klokkenspel is gemaakt door Alexius Julien te Lier, 1724, en afkomstig uit de abdij van Postel in BelgiŽ.
De kerk was in 1861 gereed.

D

De kerk heeft houten kruisribgewelven en over de viering een in hout uitgevoerd stergewelf.
De polychromie, meubilering en beglazing dateren uit de derde of vierde kwart van de 19e eeuw en zijn uitgevoerd volgens de inzichten van P.J.H.Cuypers.



De altaren zijn uit 1877, de preekstoel is gesneden in barokstijl.
In het torenportaal bevinden zich twee grafzerken uit 1626 en 1631.

Uitgebreide geschiedenis van de kerk op: www.heiligelambertus.nl/Geschiedenis_lambertuskerk

H.Cecilia met portatiefjein de hand en met haar blik op het grote orgel.


De heiligen Sint Oda en Sint Cunera in mozaiek.


Glas-in-lood raam aan de zuidzijde met de H.Theresia.





Het Robustelly-orgel (1772)


fotos Wim van der
Ros

Het orgel van de St. Lambertuskerk te Helmond werd oorspronkelijk gebouwd voor de abdij van Averbode te België. De bouwer, Guillaume Robustelly, orgelmaker te Luik, leerling en opvolger van Jean-Baptiste le Picard, voltooide het instrument in 1772. Het imposante orgel had volgens het in Averbode bewaarde contract vier manualen, naar Frans voorbeeld ingedeeld: Positif, Grand Orgue, Echo en Recit. Het pedaal was, zoals bij vele orgels in Belgie, aangehangen aan het Grand Orgue.
Gedurende 25 jaren heeft het orgel dienst gedaan in de abdij. Dan wordt het klooster opgeheven, het orgel gedemonteerd en in kisten opgeslagen. In 1822 koopt het kerkbestuur van de St. Lambertuskerk te Helmond het orgel aan. De plaatsing van het instrument in de middeleeuwse St. Lambertuskerk wordt opgedragen aan de Luikse orgelmaker Graindorge, die het plaatst op een nieuw oksaal. Tijdens deze werkzaamheden ondergaat het orgel slechts kleine wijzigingen. In de jaren 1856 -1861 wordt de oude kerk vervangen door een nieuw gebouw in neo-gotische stijl. Voor de overplaatsing en het herstel van het orgel valt de keuze op de Brabantse orgelmaker F.C. Smits. Tijdens deze operatie ondergaat het orgel een aantal wezenlijke veranderingen. Het echo-klavier en het Recit worden vervangen door een Borstwerk met een volledige klavieromvang: C-f'''. Door het verplaatsen van de laden van het Grand' Orgue creëert Smits ruimte voor het toevoegen van een vrij pedaal. Dankzij de technische en artistieke kwaliteiten van Smits behoudt het instrument zijn monumentale waarde.




In 1897 en 1929 wordt weer aan het orgel gewerkt, echter zonder grote gevolgen. Een ingrijpende restauratie vindt plaats in 1954, waarbij overigens het pijpwerk niet onherstelbaar door veranderingen wordt beschadigd. De windladen en de mechaniek blijven vrijwel onaangetast.
In 1971 wordt opnieuw een restauratieplan voor het Robustelly-orgelopgesteld. In 1974-1975 wordt deze restauratie uitgevoerd door de orgelmaker Verschueren te Heythuijsen. Uitgangspunt bij deze restauratie: het Grand' Orgue en Positif terugbrengen naar de situatie van 1772, het borstwerk en het pedaal naar die van 1862.
De buitengewone bekwaamheid van de orgelmaker heeft ertoe geleid dat het Robustelly-orgel weer zijn oude luister en overweldigende pracht heeft. Het orgel is opgenomen in de Unesco-lijst van cultuur-goederen.

De registerknoppen links en rechts van het manuaal.


Robustelly-orgel dispositie

Grand’Orgue

Positif

Borstwerk

Pedaal

Grand Bourdon 16'
Montre 8'
Bourdon 8'
Prestant 4'
Flûte 4'
Nazard 3'
Doublette 2'
Tierce 1 3/5' disc
Sexquialter II
Fourniture IV
Cymbale IV
Cornet V
Trompette 8'
Voix Humaine 8'
Clairon 4'
Bourdon 8'
Prestant 4'
Flûte 4'
Nazard 3'
Doublette 2'
Tierce 1 3/5'
Sexquialter II
Fourniture IV
Cymbale III
Cornet IV
Trompette 8'
Cromorne 8'
Holpijp 8'
Salicionaal 8'
Prestant 4'
Fluit 4'
Blokfluit 2'
Sesquialter II
Dulciaan 8'
Vox Humana 8'
Kromhoorn 4'
Cinck 2'
Subbas 16'
Prestant 8'
Fluit 8'
Prestant 4'
Mixtuur III
Fagot 16'
Bazuin 16'
Trompet 8'

Koppel G.O.- Pos.
Koppel G.O.- Borstwerk
Koppel Ped.- G.O.
Koppel Ped.- Pos.
Tremblant

Manuaalomvang C-f'''

Pedaalomvang C-f'

(lade omvang is C-c')



De nog aanwezige traptreden van de windvoorziening in de toren achter het orgel.


Organisten


Jan van de Laar en Kees van Houten.






Orgelconcerten 2014

De toegang tot de concerten is gratis; er wordt om een gulle, vrije bijdrage gevraagd ten einde de orgelconcerten mogelijk te blijven maken.
Aanvang steeds om 20.00 uur, tenzij anders vermeld.

Zondag 27 april 2014
Aanvang 20.00 uur.
Pieter van Dijk (Alkmaar)

Zondag 18 mei 2014
Aanvang 20.00 uur.
Elmar Lehnen (Kevelaer, Duitsland)

Extra concert: Zondag 1 juni 2014
Aanvang 20.00 uur.
Dit concert heeft een toegangsprijs van € 7.50
Hoorn-kwartet & orgel.
Onder leiding van Rob van de Laar,
Jan van de Laar, orgel.


Zondag 15 juni 2014
Aanvang 20.00 uur.
Mark van Nispen (Tilburg)
Het Robustelly-orgel zal worden bespeeld door Mark van Nispen, een jonge musicus die voor ons een heel speciaal programma heeft samengesteld.
Met werken van J.S. Bach (Pièce d’ Orgue) en de jubilaris van dit jaar: Carl Philip Emanuel Bach, 300 jaar geleden geboren. Van hem klinkt de orgelsonate in d kleine terts.
Daarnaast staan twee werken van Franse componisten, te weten de minder bekende J.E. Bonnal en de juist zeer bekende Francois Couperin.
Het hoogtepunt echter is de compositie voor orgel en spreekstem van Daan Manneke.
In dit werk wordt een brug geslagen van de poëzie van Guido Gezelle naar de integere muziek van Daan Manneke.
Mark van Nispen en Yorick Stam (decalmatie) tekenen voor een inspirerende uitvoering van dit werk, dat de sfeer en de sereniteit van een vesper-viering bij de luisteraar zal oproepen.

Zondag 20 juli 2014
Aanvang 20.00 uur.
Maurizio Croci (Bern (Zwitserland)

Zondag 17 augustus 2014
Aanvang 20.00 uur.
Jan Hage (Utrecht)

Zondag 14 september 2014
Aanvang 20.00 uur.
Thed van den Aker (Boxtel)

Zondag 12 oktober 2014
Aanvang 20.00 uur.
Jan van de Laar (Helmond)






Educatieprojecten

'Robuuste Elly en kleine Jan'

Fotos Wijtse Rodenburg 2010

In 2008 is het idee ontstaan om kinderen uit de groepen 6 t/m 8 een intense ontmoeting te bieden met de muziek, het orgel, en zijn plaats in de Lambertuskerk. Jaarlijks bezochten al diverse basisscholen de Lambertuskerk en haar beroemde Robustelly orgel. Hierdoor is bij de initiatiefnemers (Jan van de Laar en Heleen Volman) het idee ontstaan voor uitgebreide kennismaking, bestaande uit een voorbereidende les, een orgeltheatervoorstelling en toegang tot de website met verwerkingsmateriaal in de vorm van een interactief computerspel. Dit uitgebreide programma moet er toe leiden dat het Robustelly-orgel onder de aandacht wordt gebracht van een nieuwe generatie publiek door een onvergetelijke kennismaking met dit instrument. Hierdoor kan ook de belangstelling voor dit instrument in de komende jaren worden verzekerd en kan dit project bijdragen tot het behoud van dit instrument in de toekomst.



Voor dit project is samenwerking gezocht met diverse instanties, zoals de gemeente Helmond, Kunstkwartier Helmond en de Brabantse orgelfederatie, teneinde een zo breed mogelijk draagvlak voor dit project te krijgen. Voor de benodigde fondsen zijn bijdragen verkregen bij het BISK en de Stichting Cultureel Erfgoed Brabant en diverse andere sponsors. De eerste sessies hebben inmiddels plaatsgevonden onder groot succes.



'De Flierefluiter'

Waar 'Robuuste Elly en Kleine Jan' voor kinderen in groep 6-8 is, is 'De Flierefluiter' speciaal voor de kinderen uit groepen 4-5. Het is een orgelsprookje over de altijd vrolijke Flierefluiter en een droevig meisje. Op enthousiaste wijze wordt het verhaal verteld, omgeven door mooie melodieŽn op het Robustelly orgel. Dit project loopt vanaf januari 2011.

 





Stichting 'Robustelly Society Helmond'

Vanaf 1 februari 2014 is de organisatie van de (orgel)concerten in handen van de Stichting Robustelly Society Helmond.
Er zal gestreefd worden naar samenwerking met andere organisaties op het gebied van orgel en orgelcultuur, op provinciaal, landelijk en interregionaal niveau. Het monitoren en stimuleren van het onderhoud en behoud van dit orgel als cultuur-historisch erfgoed van importantie, behoort eveneens tot de doelstellingen van de stichting.

Robustelly Organ Academy
Naast de orgelserie zal de stichting zich bezig houden met de promotie van het Robustelly-orgel, en educatie in brede zin. Hieronder vallen bijvoorbeeld orgel-onderwijs in samenwerking met Kunstkwartier, workshops voor organisten en projecten voor jeugd en orgel.

Het bestuur rekent op brede steun van ieder die zich met (orgel-) muziek en het zo belangrijke orgel van Guillaume Robustelly verbonden weet. Donaties en giften zijn daarom van harte welkom.

Secretariaat tijdelijk:

info(at)robustelly-society-helmond.com


www.robustelly-society-helmond.com

logo Brabantse orgelfederatie Deze organisatie is lid van de Brabantse Orgelfederatie.