Gassel, Orgelkring Land van Cuijk en Noord Limburg "Gregorius van Dijk" Brabantse Orgelfederatie, orgels en orgelconcerten in Noord-Brabant

Gassel ligt op een donk, die zich ongeveer 1 km ten zuiden van de huidige bedding van de Maas bevindt. Op deze hoogte vond men vroeger bescherming tegen de toen nog ongetemde rivier. Ten zuiden van het huidige dorp stroomde de Beerse Maas. Het dorp is ontstaan uit een groepje boerderijen aan de rand van de donk, waarvan de bewoners landbouw bedreven op kleine akkers en weilanden in de omgeving. Bestuurlijk behoorde Gassel sinds de Middeleeuwen tot het Land van Cuijk. De oudste vermelding van Gassel dateert van 1337. Gassel bezat reeds een gotische kerk, die in 1847 van een Smits-orgel werd voorzien. In 1877 werd de huidige neogotische kerk ingewijd.

In 1846 kreeg Franciscus Cornelius Smits uit Reek de opdracht voor de bouw van een nieuw orgel voor de oude parochiekerk van de H. Johannes de Doper te Gassel. Smits wilde gebruik maken van de oude frontpijpen van het reeds aanwezige instrument, maar zag daar toch van af. Vanwege de detaillering van het huidige basement zou het kunnen dat Smits het oude basement van de orgelkast wel opnieuw gebruikte. Ofschoon het instrument eigenlijk uit een Hoofdwerk en een Onderpositief zou gaan bestaan, leverde Smits in 1847 slechts het Hoofdwerk op. De windlade en het pijpwerk voor het Onderpositief bleven gereserveerd; het bijbehorende handklavier, delen van de mechanieken, de frontpijpen en de gaten voor de registertrekkers werden reeds aangebracht.

Bij de verplaatsing van het orgel in 1877 naar de huidige kerk door F.C. Smits II werd het instrument, dat voorheen in de balustrade had gestaan, geplaatst achter op het oxaal en voorzien van een console. Het oude basement en de oude balustradedelen, die in 1953 waren vervaardigd, bleven behouden en werden opgenomen in een klein balkon; de vleugelstukken verdwenen.

In 1890 verplaatste F.C. Smits het orgel opnieuw, nu naar de linkerkant van de torenkamer. Waarschijnlijk speelden hierbij de beperkte ruimte op het oxaal en nieuwe opvattingen over de liturgische taak van het orgel een rol. Later werd de toonhoogte verhoogd tot a1 = 440 Hz. In 1953 voerde de firma L. Verschueren herstellingen uit waarbij het ebben beleg van de ondertoetsen werd hersteld, nieuwe registerplaatjes aangebracht en een electrische windvoorziening geplaatst.

Het instrument is in 1997 hersteld door Verschueren Orgelbouw. Het keerde terug in de balustrade waarvoor de koortribune naar voren is uitgebreid. De orgelkast is gecompleteerd en de oorspronkelijke imitatie-eiken beschildering is hersteld. Het windkanaal van de balgen naar het orgel is verlengd en een kleine schokbalg toegevoegd; ook het Ventiel is weer aangesloten. De bakstukken zijn opnieuw belegd met palissander, de ondertoetsen met ebben en de boventoetsen (waar nodig) met been.

Tevens zijn voor de registerknoppen nieuwe benen naamplaatjes vervaardigd, naar voorbeeld van het Smits-orgel in de St.-Servatiuskerk te Schijndel. Het pijpwerk is hersteld en op de oorspronkelijke toonhoogte gebracht. De frontpijpen zijn bekleed met tinfoelie en de labia verguld. Tenslotte is de intonatie gecorrigeerd. Het instrument werd op 6 mei 2001 weer in gebruik genomen.

De Holpijp is van C-H eiken, vervolg metaal, de prestant D 8: c1-e1 in het front, Prestant 4: C-h in het front, Fluit 4: C-f2 gedekt, vervolg open, als Fluittravers.

Bron: Het Smits-orgel in de parochiekerk van de H. Johannes de Doper te Gassel, Gassel 2001.

Orgelkring Land van Cuijk en Noord Limburg "Gregorius van Dijk"

Concerten op dit orgel worden o.a. worden verzorgd door deze orgelkring. Klik hier voor meer informatie.

Manuaal C-f'''	Positief C-f'''	Pedaal C-f
Prestant D 8' Holpijp 8' Prestant 4' Fluit 4' Octaaf 2' Flageolet 1' Trompet B/D 8'	(onderpositief) slechts voorbereid	Aangehangen	Temperatuur: evenredig zwevend. Ventiel. Winddruk: 62 mm. Wk. Toonhoogte: a1 = 420 Hz bij 15° C.