Kerkplein 2
4811 XT Breda

google/maps

Geschiedenis van de Grote of Onze Lieve Vrouwekerk te Breda



De 15e-eeuwse Grote Kerk van Breda is een gebouw met een rijk cultuurhistorisch verleden. Niet alleen de imposante architectuur van de buitenzijde van het gebouw, maar ook de in de kerk aanwezige monumenten, gewelf- en muurschilderingen maken het gebouw tot het belangrijkste monument van Breda. Zeer bijzonder is de Prinsenkapel met zijn met bladgoud beklede plafond, waar de voorvaderen van ons Koninklijk Huis begraven zijn.




De Grote of O.L.V. Kerk in Breda schrijft 750 jaar geschiedenis. De eerste vermelding van een stenen kerk in Breda staat in een oorkonde uit 1269 van Elisabeth van Breda en Arnoud van Leuven, de toenmalige Heer van Breda. Daarui blijkt dat in het midden van de dertiende eeuw de toen bestaande kerk door een nieuwe werd vervangen: 'dor de nohit en de dor dorbere der kerken van Breda tir thiet, doen men makede den stenne monster te Breda'.
In 1303 werd de kerk verheven tot kapittelkerk. In 1410 werd begonnen met de huidige kerk op de plaats van haar voorganger. Allereerst werd het koor gebouwd, aanvankelijk zonder kooromgang. Vervolgens ontstond het schip met de zijbeuken en het transept. Van dit deel werd de bouw in 1468 afgesloten. Nadat in 1457 de oude toren was ingestort, werd van 1468 tot 1509 de huidige toren gebouwd. Hierna kwamen de zijkapellen van het schip tot stand (voltooid in 1526) en de Prinsenkapel ten noorden van het koor (1520-1525). Ten slotte werd van 1526 tot 1536 de kooromgang met de Niervaartkapel opgetrokken. In 1547 was de kerk voltooid.
In 1449, terwijl de bouw van de kerk in volle gang was, werd het Sacrament van Niervaert er ondergebracht. Dit was een wonderbaarlijke hostie, die talrijke pelgrims naar de kerk lokte. Iß n 1566 vond de Beeldenstorm plaats in de kerk. Na de Reformatie wisselde de kerk enkele malen van eigenaar om in 1637 definitief protestants te worden; in 1648 werd ook het kapittel opgeheven. In 1694 brandde de oorspronkelijke bekroning van de toren af. De huidige spits dateert uit 1702. Vanaf 1843 hebben er restauratiewerkzaamheden plaatsgevonden aan de kerk. De laatste grote restauratie duurde van 1993 tot 1998.



Het interieur
De kerk heeft een grote hoeveelheid kunstvoorwerpen die de Hervorming overleefd hebben. Hieronder vallen vooral de grafmonumenten uit de veertiende tot zestiende eeuw. Een voorbeeld staat hieronder:


Grafmonument Engelbrecht I van Nassau

Dit 8 meter hoge praalgraf liet Jan IV van Nassau aanbrengen tegen een van de wanden van de kooromgang. Het monument herdenkt Engelbrecht I van Nassau, zijn vrouw Johanna van Polanen, Jan IV van Nassau zelf en diens vrouw Maria van Loon-Heinsberg.
Het rond 1475 gebouwde monument is gemaakt van fijne, zachte Franse kalksteen. Het doet denken aan graven in de kathedraal van Burgos die voor de onbekende kunstenaars model zullen hebben gestaan.
Het monument is een driedimensionale retabel waarin de beide stichters en ook Engelbrecht en Johanna geknield voor een Madonna met kind bidden. Achter hen staan hun patroonheiligen Hiëronymus (met kardinaalshoed) en Johannes de Doper rechts en de geharnaste Sint-Joris en Sint-Wendelinus links. Twee engelen houden een baldakijn vast en daarboven een boog met het wapenschild van de Nassaus. Een centraal geplaatst Mariabeeld ontbreekt sinds 1624. Architect Pierre Cuypers restaureert het monument in 1860. Daarbij werden de ontbrekende figuren aangevuld en zelfs extra toegevoegd, zoals de twee engelen en de baldakijn. In 1996 is het monument uit elkaar gehaald en van roestend ijzer ontdaan; met roestvrijstalen pennen en krammen is het weer opgebouwd en vastgezet en gereinigd.

Verder bevinden zich in de kerk een aantal muurschilderingen, waaronder een vijftiende-eeuwse Verkondiging in de stijl van de Vlaamse Primitieven en een schildering van Sint Christoffel.
In de kerk bevinden zich ten slotte een geelkoperen doopvont uit 1540, gemaakt door Joos de Backer uit Antwerpen, een koorgestoelte uit 1440 met gesneden misericordes, een 17e-eeuwse preekstoel en prinsenbank en een drieluik uit het atelier van Jan van Scorel, 'De vinding van het ware kruis'.


Een zeer uitgebreide geschiedenis van de kerk is te vinden op www.grotekerkbreda.nl/historie

De orgelgeschiedenis.

De orgelgeschiedenis gaat terug tot 1410. Breda was in die tijd een belangrijke handelsstad.
In 1429 werden werkzaamheden aan het toenmalige orgel verricht door Mr. Jannes uit Brabant.
Vanaf 1492 zijn de organisten van de kerk bekend.
In 1534 werd in het zuidertransept een voor die tijd groot orgel gebouwd. Het orgel had een hoofdwerk met 10 stemmen, een rugwerk met 4 stemmen (waaronder 3 tongwerken) en een pedaal met twee registers.

Dispositie 1534

Hoofdwerk	Rugwerk	Pedaal
Prestant 6' Koppelprestant 3' Holpijp 6' Fluit 3' Gemshoorn 1 1/2' Sifflet 1' Mixtuur Cymbel Trompet 6' Ruisende Cymbel.	Prestant 3' Holpijp 3' Kromhoorn 12' Regaal 6' Schalmei 3'	Prestant 12' Trompet 6'

Er was nog een aparte borstwerklade met 3 registers, zonder eigen klavier. Het kan zijn dat Hendrik Niehoff, de Brabantse orgelbouwer die in 1533 het orgel in de St. Janskathedraal in 's-Hertogenbosch had voltooid, de bouwer is, maar ook is mogelijk dat Hans (Jan) Graurock uit Zutfen het gebouwd heeft. In 1536 leverde hij een klein orgel voor het koor.
In de jaren 1543, 1546 en 1549 werkt de Bredase orgelbouwer Ysbrant Claeszone aan het instrument. Niet bekend is, welke stemmen hij aan het orgel heeft toegevoegd. Vóór de beeldenstorm worden de meeste orgelpijpen opgeslagen in een kelder van het stadhuis. Misschien heeft men de grootste pijpen kunnen veiligstellen en zijn die als gevolg daarvan verloren gegaan. In de periode die volgt wordt de kerk afwisselend katholiek en protestant, waarbij door diverse orgelmakers reparaties aan het orgel uitgevoerd en uitbreidingen gemaakt worden.
In 1664 werd besloten om de gemeentezang van de inmiddels protestantse kerk met orgel te gaan begeleiden.
Dan wordt in 1693 Jacobus Zeemans als organist benoemd, die de toen blind geworden organist opvolgde. Zeemans was ook orgelmaker. Hij heeft in Breda en omgeving vele orgels gebouwd en in onderhoud gehad: naast de Grote Kerk de Markendaalse Kerk (1711) en de R.k.-Schuilkerk (1722). De plaats van het instrument was niet erg geschikt voor zangbegeleiding, daarom bood Zeemans aan het orgel te verplaatsen naar de torenwand. De plannen hiertoe dateerden reeds uit 1694, maar deze werden uitgesteld door een torenbrand in dat jaar. Hij kreeg de opdracht in januari 1711, en was in december 1712 klaar. Hij kreeg ook de opdracht het orgel te moderniseren, maar hij veranderde niets aan de klavieromvang en de windladen. Hij maakte van de oude hoofdwerkkas een rugwerk, en werd een nieuwe hoofdwerkkas gemaakt. Het pedaal en het borstwerk kwamen te vervallen. In de kerk werd een gordijn gespannen om het koor van het schip te scheiden. De nieuwe hoofdwerkkas was door hem gebouwd samen met stadstimmerman Van Gils. Het werk moest goedkoop blijven. Er is dan ook veel oud materiaal gebruikt. De loze frontpijpen waren van hout gemaakt. De dispositie werd zelfs kleiner dan die van het oude orgel.
Meer over Jacobus Zeemans op jacobuszeemans.nl/over_zeemans.
Na Zeeman's dood op 13 oktober 1744 (hij werd in de Grote Kerk begraven bij de ingang van het zuidertransept) wordt Johan Heinrich Hartmann Bätz, leerling van de beroemde Christiaan Müller, rond 1758 gevraagd voor groot onderhoud aan het orgel. Hij maakte nieuwe balgen, en verving een deel van het pijpwerk door nieuw.


Dispositie 1774
(volgens Hess)

Manuaal	Positief	Pedaal
Holpyp 8' Octaav 4' Super Oct. 2' Gemshoorn 2' Quint 3 Sup. Quint 1 1/2' Scherp Cornet Mixtuur Trompet 8'	Quintadeen 8' Praestant 4' Octaav 2' Sexquialtra Tertiaan	Aangehangen

De oude windladen uit 1534 werden pas in de jaren 1785-1792 vervangen. Het orgel werd in die jaren uitgebreid en vernieuwd door Johannes Schot uit Breda (1785-1789) en Anthonie Christiaenen (1790-1792). Het orgel had toen 13 registers op het hoofdwerk, en negen op het rugpositief, en een aangehangen pedaal.
Gedurende de negentiende eeuw bleef het instrument ongewijzigd. Het onderhoud was in handen van Cornelis van Oeckelen, die in 1815 enkele kleine veranderingen doorvoerde en later van de fa. Stulting & Maarschalkerweerd die groot herstel uitvoerden in 1843.
In 1893 werd het instrument gerestaureerd en aangepast aan de smaak van de tijd door J. van den Bijlaardt. Hij maakte een zelfstandig pedaal, en verving enkele stemmen door andere.

Een afbeelding van een ansichtkaart. Zo zag het orgel er tot 1938 uit.

Al vanaf de jaren dertig was de kerk geregeld in restauratie. Het gevolg was dat het orgel werd gedemonteerd, en op verschillende plaatsen (zonder kas) werd opgesteld.

Foto J.A.Meyster

In 1938 restaureert H.W. Flentrop te Zaandam het orgel op initiatief van organist Willem Mathlener onder toezicht van mr. A. Bouman van de Nederlandse Klokken- en Orgelraad.


Het nieuwe Flentrop-orgel (1969)

Het Flentrop-orgel heeft de kleuren van het huis Nassau; blauw en goud.

Na afronding van de meer dan vijftig jaren lange kerkrestauratie is in 1956 aan D.A. Flentrop in Zaandam de opdracht verstrekt om met gebruikmaking van zoveel mogelijk bestaand materiaal een geheel nieuw orgel te bouwen. De oude kas werd gesloopt, omdat ze geen artistieke waarde zou hebben, maar vooral omdat ze te klein was voor de nieuwbouwplannen. De huidige organist, Jaap Hillen, bracht een oud Belgisch orgel (± 1760) in dat als Borstwerk (het 4e klavier) werd ingebouwd. Het nieuwe instrument werd in 1969 voltooid, het lofwerk pas in 1975. Het nieuwe orgel bevat geen werk meer van Zeemans. Het resultaat is een orgel met 3780 pijpen verdeeld over 53 sprekende stemmen, waarvan 9 tongwerken, op 4 manualen en pedaal.
De Hobo 8' van het Bovenwerk is van de orgelmaker Anneessens en afkomstig uit de voormalige R.-k. Kathedraal te Breda. De Schalmei 8' van het Bovenwerk is uit een orgel in Walshoutem afkomstig en rond 1750 gebouwd door J.B. le Picard.
Na de restauratie van het kerkgebouw in 1998 bleek het orgel op verschillende punten in slechte staat te verkeren. Er was tevens schade ontstaan doordat een inbreker zich in juni 1997 in de kas van het orgel had verstopt. Hierbij was veel pijpwerk geknakt en gebroken. Een restauratie was noodzakelijk, en deze werd door Jan van den Heuvel uitgevoerd in 1999/2000. Naast schoonmaken en reviseren werd het orgel ook opnieuw geïntoneerd. De Vox Humana van het Borstwerk was zo slecht, dat een nieuw exemplaar werd gemaakt. Op verzoek van de organist Jaap Hillen, die ook als adviseur optrad, is achter het orgel tegen de muur een buisklokkenspel aangebracht, dat vanaf het vierde manuaal te bespelen is. Op 28 mei 2000 kon het orgel weer in gebruik worden genomen.

Foto Ron van Galen

Dispositie 1969

Hoofdwerk	Rugwerk	Bovenwerk	Borstwerk	Pedaal
Prestant 16 Prestant 8 Roerfluit 8 Octaaf 4 Quintadeen 4 Quint 3 Octaaf 2 Mixtuur IV-V Scherp III-IV Cornet V Trompet 16 Trompet 8	Prestant 8 Holpijp 8 Octaaf 4 Fluit 4 Octaaf 2 Quint 1 1/3 Mixtuur IV Sexquialter II Dulciaan 8 Tremulant	Gedekt 16 Prestant 8 Holpijp 8 Viola 8 Octaaf 4 Open fluit 4 Nasard 3 Fluit 2 Terts 1 3/5 Flageolet 1 Mixtuur IV Schalmei 8 Hobo 8	Gedekt 8 Quintadeen 8 Prestant 4 Roerfluit 4 Gemshoorn 2 Quint 1 1/3 Cornet V Vox Humana 8 B/D Tremulant Klokkenspel (24 tonen) Cimbelstern	Prestant 16 Subbas 16 Octaaf 8 Gedekt 8 Roerquint 6 Octaaf 4 Nachthoorn 2 Mixtuur V Bazuin 16 Trompet 8 Klaroen 4

Manuaalomvang C-g''' (borstwerk zonder fis''')
Pedaalomvang C-f'
Toetstractuur mechanisch.
Registertractuur mechanisch.
Sleepladen.

Foto Piet Bron

Het J.S. Strümphler kabinet-orgel

het kabinet-orgel (fotos Wim vd Ros)

Het koororgel in de Grote Kerk is een kabinetorgel, gebouwd door Johannus Stephanus Strümphler in 1778. Waarschijnlijk is het gemaakt voor een particulier. Het orgel werd op 16 juli 1837 door Jonathan Bätz in de Hervormde Kerk van Alphen aan de Maas en Maasbommel geplaatst. Leonard van Nistelrooij vernieuwde in 1873 de Viola. In 1913 is het door een particulier uit Oisterwijk gekocht via de firma Smits in Reek. In de jaren daarna kwam het in het bezit van notaris Bijvoet te Deventer, die het uitleende aan de studentenparochie in Nijmegen. Op deze locatie leed het orgel veel schade door verwarming. Uiteindelijk was het orgel onbespeelbaar. Tenslotte is het in 1969 na restauratie door Flentrop Orgelbouw in de Grote Kerk van Breda geplaatst. De kas, windlade, mechaniek en het houten pijpwerk zijn nog origineel. Al het andere pijpwerk is bij de restauratie nieuw gemaakt, naar voorbeeld van het Strümphler-orgel in Naarden (Bachvereniging). Officieel is de Stedelijke Muziekschool van Breda eigenaar van het orgel. Op 5 juli 1981 is het instrument in gebruik genomen met een concert door Jaap Hillen, die ook verantwoordelijk was voor de aankoop, en die adviseerde bij de restauratie.

Dispositie 1969

Manuaal C-f'''

Holpijp 8' Prestant 8' (discant) Viola di Gamba 8' (discant) Prestant 4' (gedeeld) Fluit 4' (gedeeld) - bas uit 1778 Roerquint 3' (bas) Octaaf 2' (gedeeld) Sesquialter II sterk (discant)

Toetstractuur mechanisch
Registertractuur mechanisch
Windlade(n) sleeplade

Gegevens Piet Bron

Lunchpauzeconcerten 2013

Woensdagmiddag van 12.45 – 13.30 uur.
Lunchpauzeconcerten vinden plaats onder voorbehoud van beschikbaarheid Grote Kerk
Toegang: gratis

woensdag 5 juni 2013 Pim Schipper (Zeist)

woensdag 12 juni 2013 Matthijs Visscher (Apeldoorn)

woensdag 19 juni 2013 Laurens de Man (’s-Hertogenbosch)

woensdag 26 juni 2013 Jan Willems, m.m.v. Ilse van Wuijckhuijse, sopraan (Oosterhout)

woensdag 3 juli 2013 Maria Lebedeva (St. Petersburg)

Internationale Orgelfestival 2013

In op vrijdagavonden in juli en augustus 2013 vindt het Internationale Orgelfestival plaats op het grote 4-klaviers geheel mechanische Flentrop / Van den Heuvelorgel in de Grote Kerk van Breda. Sinds 1978 worden de orgelconcerten op de vrijdagavond verzorgd door de Stichting Orgelconcerten Breda. In 35 jaar zijn de concerten in de Grote Kerk van Breda uitgegroeid tot een Internationaal Orgelfestival waaraan binnen- en buitenlandse toporganisten graag hun bijdrage willen leveren.
In deze serie twee premières: zowel Daniel Beckmann als Raúl Prieto Ramirez concerteren voor de allereerste keer in Nederland.
Met ingang van dit seizoen zal er ieder jaar een Bach-concert worden gegeven rond de sterfdag van Johann Sebastian Bach (28 juli 1750).

De concerten vinden plaats op de vrijdagavond van 12 juli t/m 30 augustus, aanvang 20 uu.
Aanvang 20.00 uur.
Duur ca. 60 minuten.
Toegang € 8,-
Jongeren tot 18 jaar: gratis.

vrijdag 12 juli 2013
Aart Bergwerff, organist van de Evangelisch-Lutherse Kerk te Den Haag, organist van de Grote Kerk Breda.

vrijdag 19 juli 2013
Willeke Smits, organiste van de Tuindorpkerk te Utrecht.

vrijdag 26 juli 2013
Jaap Zwart, organist van de Grote Kerk Harderwijk. Bach-programma.

vrijdag 2 augustus 2013
Laure Dermaut, organiste te Brugge.

vrijdag 9 augustus 2013
Richard Pinel, organist van Windsor Castle en winnaar van het Eerste Internationale Orgelconcours Breda 2012.

vrijdag 16 augustus 2013
Daniel Beckmann, organist van de Dom te Mainz.

vrijdag 23 augustus 2013
Raúl Prieto Ramirez, organist te Gerona.

vrijdag 30 augustus 2013
Dirk Out, organist te Haarlem. Bestuurslid César Franck Concours. Jurylid van het Eerste Internationale Orgelconcours Breda 2012.

1e Internationale Orgelconcours Breda 2012

Van donderdag 27 september t/m zaterdag 6 oktober 2012 vond het eerste Internationale Orgelconcours Breda voor jonge professionele organisten plaats. Elf deelnemers uit Engeland, Duitsland, Frankrijk, Rusland, Korea en Nederland waren uit de aanmeldingen geselecteerd om voor een internationale jury te strijden voor een plaats in de finale die op 6 oktober 2012 op het Flentrop-orgel in de Grote Kerk van Breda werd gehouden. Er waren twee nieuwe composities geschreven die door de deelnemers verplicht moesten worden uitgevoerd en in Breda hun wereldpremière beleefden.

De Stichting Internationaal Orgelconcours Breda wil met dit driejaarlijks terugkerende concours een nieuw aspect toevoegen aan het muzikale aanbod rond het unieke Flentrop-orgel in de Grote Kerk en de muziekcultuur in Brabant. Het concours zal zich in toenemende mate richten op nieuwe muziek door het telkens verstrekken van compositieopdrachten aan Nederlandse en internationaal bekende componisten.
De internationale jury wordt voorgezeten door Jan Jansen, voormalig organist van de Domkerk te Utrecht. Verder bestaat de jury uit Iveta Apkalna (Riga/Berlijn), Naji Hakim (Parijs), Peter van de Velde (Antwerpen) en de Nederlanders Dirk Out, Ad Wammes en Arno van Wijk.

Eerste Ronde
Het Internationale Orgelconcours Breda heeft drie rondes van oplopende moeilijkheidsgraad. Tevens is er een groot openingsconcert en zijn er twee juryconcerten. Tijdens de Eerste Ronde, op vrijdag 28 en zaterdag 29 september, voeren de deelnemers een selectie van de orgelwerken van Johann Sebastian Bach uit en het eerste deel uit de Tweede Sonate van Paul Hindemith.

Tweede Ronde
Tijdens de Tweede Ronde, dinsdag 2 oktober, dienen de toegelaten deelnemers voor hun programma een keuze te maken uit een aantal werken van Johann Sebastian Bach. Daarnaast voert elke deelnemer het Moto Ostinato uit de Sonntagsmusik van Petr Eben uit en de door de Nederlandse componist Ad Wammes geschreven compositie Play it Cool! Dit laatste werk is specifiek voor het Flentrop-orgel in de Grote Kerk van Breda geschreven en laat duidelijk de veelzijdigheid van dit instrument horen.

Finale
Drie deelnemers zullen doorgaan naar de Finale op zaterdag 6 oktober. Elk van de deelnemers heeft voor de Finale een programma samengesteld rond het verplichte werk, een nieuwe compositie genaamd “Toccata” van de Frans-Libanese componist Naji Hakim. Verder bestaat het programma uit een keuze van werken van Johann Sebastian Bach en een vrij door de deelnemer te kiezen werk. De keuze van dit vrije werk is een van de belangrijke beoordelingscriteria voor de internationale jury.

Opening
Op zondag 30 september om 16.00 uur vindt de opening van het officiële gedeelte van
het Internationale Orgelconcours plaats. Organiste Jelena Bazova en de Choralen van de
Grote Kerk o.l.v. Henry de Graauw hebben een programma samengesteld rond de grote
Messe Sollennelle van Louis Vierne voor orgel en koor, zoals dat in de vorige eeuw zou
hebben kunnen klinken in de Notre-Dame van Parijs.

Concerten
Op woensdag 3 oktober en op vrijdag 5 oktober zullen een aantal juryleden om 20.00 uur een concert op Flentrop-orgel in de Grote Kerk van Breda verzorgen. Daarbij zullen een aantal nieuwe composities van Naji Hakim door hemzelf worden uitgevoerd.

Programma Internationaal Orgelconcours Breda
Vrijdag 28 september, 17.00 – 21.00 uur: Eerste Ronde
Zaterdag 29 september, 17.00 – 21.00 uur: Eerste Ronde (vervolg)
Zondag 30 september, 16.00 – 18.00 uur: Openingsconcert

Openingsconcert
Op zondag 30 september om 16.00 uur vond in de Grote Kerk van Breda het grote openingsconcert plaats van het 1e Internationale Orgelconcours Breda.
Dit concert werd verzorgd door de Choralen van de Grote Kerk o.l.v. Henri de Graauw en de Russische organiste Jelena Bazova. Centraal staat de grote Messe Solennelle voor koor en orgel van Louis Vierne (1870-1937), in leven de blinde organist van de Notre-Dame te Parijs.
Het programma is een reconstructie van een plechtige mis voor een bijzondere gelegenheid zoals die in de jaren ’30 van de vorige eeuw in de Notre-Dame had kunnen klinken. Zoals destijds gebruikelijk worden alle muzikale momenten verbonden door orgelspel op het hoofdorgel, met werken van Hendrik Andriessen (1892-1981) en Jean Langlais (1907-1991).
De vocale momenten worden à capella gezongen, of met begeleiding van het koororgel. In dit concert nam organiste Jelena Bazova beide partijen op het hoofdorgel voor haar rekening. Met vocale muziek van Maurice Duruflé (1902-1986) en Herman Strategier (1912-1988). Het concert werd besloten met een feestelijke sortie, het overweldigende “Dieu parmi nous” uit de orgelcyclus “La Nativité du Seigneur” van Olivier Messian (1908-1992).

Dinsdag 2 oktober, 17.00 – 22.00 uur: Tweede ronde

Richard Pinel kreeg dinsdagavond tijdens de tweede ronde de Ad Wammes Prijs voor de beste vertolking van de compositie Play it Cool!, dat speciaal voor het concours werd gecomponeerd.

1e juryconcert
woensdag 3 oktober 20.00-21.30 uur
Het concert wordt geopend door Jan Jansen, voormalig organist van de Domkerk te Utrecht en voorzitter van de internationale jury. Zijn programma bestaat uit werken van Dietrich Buxtehude (1639-1707) en van Johann Sebastian Bach (1685-1750). Jansen verwijst daarmee naar de belangrijkste vertegenwoordigers van de Noord-Duitse orgelschool die als bepalend voor de orgelcultuur kan worden beschouwd. Vermoedelijk heeft Bach van Buxtehude les gehad, de verwantschap tussen de composities is groot. Jansen sluit zijn inbreng af met het grote Preludium en fuga in Es gr.t., BWV 552. De tot het uiterste doorgevoerde driedeligheid verwijst naar de liturgische drie-eenheid (trinitas) waarmee dit werk de sleutel is geworden voor alle latere muziek. Het tweede deel van het juryconcert wordt ingevuld door Peter van de Velde, organist van de Kathedraal te Antwerpen. Hij pakt de draad op met een bewerking van Arno Landmann van de 2e Partita voor vioolsolo van Johann Sebastian Bach. Vervolgens komen twee componisten uit de Franse traditie aan het woord, Marcel Dupré en Louis Vierne. De afstand lijkt groot, maar beiden werden geïnspireerd door de orgelwerken van Bach. Juist het vasthouden van een strakke vorm maakt de muziek van Dupré en Vierne bijzonder. Marcel Dupré is de grondlegger van de hedendaagse Franse orgelschool en had als improvisator een wereldfaam verworven. Een van zijn improvisaties, de Symphonie Passion op. 23, werd door hem ’s nachts op zijn hotelkamer op papier gezet. Uit deze symfonie klinken twee delen. Louis Vierne heeft de Franse orgelsymfonie naar grote hoogte gevoerd, een genre dat mogelijk werd gemaakt door de beroemde Cavaillé- Coll orgels in de Parijse hoofdkerken. Vierne introduceerde het cyclische principe waarbij het thema in elk onderdeel weer terug komt en zo de verbindende factor tussen de afzonderlijke onderdelen vormt. Zijn Derde Symfonie behoort tot de meest gespeelde orgelwerken. Er klinken twee delen, waaronder de spectaculaire Finale

2e juryconcert
vrijdag 5 oktober 20.00-21.30 uur
Het tweede juryconcert wordt verzorgd door twee buitenlandse juryleden, Iveta Apkalna uit Riga en de Frans-Libanese organist en componist Naji Hakim. Hij schreef ook de compositie die de deelnemers aan de Finale van het Internationale Orgelconcours moeten uitvoeren. Zoals materie zonder vorm betekenisloos is, zal muziek zonder vorm weinig emotie oproepen. Het concert van deze avond staat in het teken van vorm. De strakke barokke vorm van Johann Sebastian Bach aan de ene kant en de minimalistische vorm van Philip Glass aan de andere kant. Maar ook de Oriëntaalse ritmes en toonladders uit het oude Perzië en de suite uit de Franse Grand Siècle. De Letse organiste Iveta Apkalna begint haar aandeel met een Toccata over de onsterfelijke melodie van Johann Sebastian Bach “Allein Gott in der Höh sei Ehr” van haar collega in Riga, de organist Aivars Kalejs. Direct gevolgd door een Preludium en Fuga BWV 532 van Bach zelf. De tegenstelling met de minimalistische vorm in de Dance no.4 van Philip Glass lijkt groot. Maar het is juist de strak vastgehouden vorm die de aandacht van de luisteraar naar zich toetrekt. Iveta Apkalna besluit haar aandeel met een Bagatelle op een Lets volksliedje, aan haar opgedragen door Naji Hakim. De Frans-Libanese organist Naji Hakim neemt het tweede deel van het concert voor zijn rekening. Zijn Esquisses Persanes zijn gebouwd op de mystiek klinkende Perzische toonladder met zijn twaalf transposities. In eigentijdse klanken speelt Hakim zijn Suite Française als eerbetoon aan zijn tweede vaderland. De avond wordt besloten met een improvisatie op een thema dat hem kort voor het concert ter hand wordt gesteld.

Zaterdag 6 oktober, 15.00 – 18.00 uur: Finale Internationaal Orgelconcours Breda
De kandidaten zijn Rien Donkersloot, Joost de Nooijer en Richard Pinel (UK).
De finalisten moeten van Bach een preludium en fuga en een koraalbewerking spelen. Daarnaast vertolken ze een nieuwe compositie van Naji Hakim met de titel Toccata, evenals een vrij werk.


Resultaten van de finale:

1ste prijs: Richard Pinel (UK)
2e prijs: Rien Donkersloot (NL)
3e prijs: Joost de Nooijer (NL)
Hakim Prijs: Richard Pinel (UK), voor de beste uitvoering van de Toccata van Naji Hakim.
Wammes Prijs: Richard Pinel (UK) voor de beste uitvoering van het stuk Play it Cool! van Ad Wammes.
De jury bestond uit: Jan Jansen (president), Iveta Apkalna, Naji Hakim, Peter van de Velde (Antwerpen), Dirk Out, Arno van Wijk, Ad Wammes.


Van links naar rechts: Joost de Nooijer (3e), Richard Pinel (1ste), Rien Donkersloot (2e).

In Daan Manneke heeft de stichting een waardig ambassadeur gevonden voor het concours in 2012. Als adviseur treedt op Dr. A.A.M.J. van Eck, organist-titulair van de Kathedrale Basiliek St. Bavo.
Het eerste orgelconcours is opgedragen aan Jaap Hillen, cantor-organist van de Grote Kerk van 1949 tot 2008 en drijvende kracht achter de totstandkoming van het grote 4-klaviers mechanische orgel in de Grote Kerk.

Voor meer informatie: www.orgelconcoursbreda.nl

Stichting Orgelconcerten Breda

tel. 076 - 542 3858

E-mail: info(at)stichtingorgelconcertenbreda.nl

Alle info: www.stichtingorgelconcertenbreda.nl/


Deze organisatie is vertegenwoordigd bij of lid van de Brabantse Orgelfederatie.

'Het Monumentale orgel op de kaart'

Het praktijkvoorbeeld van de Grote Kerk te Breda.

Tekst uitgesproken op de Openingsmanifestatie van de Nationale Orgeldag 2009 door Gerard Maters, voorzitter van de Stichting Orgelconcerten Breda en voorzitter van het district Noord-Brabant van de vm. KNOV, thans interim-voorzitter KVOK Noord-Brabant i.o.

Het orgel in de Grote Kerk te Breda is een typisch voorbeeld van hoe je een orgel op de kaart kunt zetten. Dat hier de opening van de Nationale Orgeldag 2009 plaatsvindt, is daarvan al een teken.

Het proces om het orgel op de kaart te zetten is een proces van vele jaren van volharding. De enige manier om dit doel te bereiken is het als een bedrijfsmatige activiteit te zien, en in het bijzonder een marketing activiteit. De aspecten die daarbij een rol spelen worden meestal met de Engelse termen aangeduid, waardoor wij over de vier P’s van het marketing proces spreken. Zijn alle P’s optimaal ingevuld, dan moet dat wel tot succes leiden.
Een aantal van die termen zal ik aan de hand van een praktijkvoorbeeld toelichten.

De eerste P gaat over 'packaging', de verpakking. Als u deze kerk bekijkt, zowel aan de buitenkant als aan de binnenkant, dan zult u het met mij eens zijn dat die verpakking hier dik in orde is.

De tweede P gaat over het 'product' zelf, en met name de kwaliteit van het product en de mate waarin het product voorziet in een behoefte. Wat dat laatste betreft, een groot 4-klaviers instrument met de omvang zoals het orgel in de Grote Kerk, laat vrijwel geen wensen over en is geschikt voor alle soorten muziek en muziekstijlen. Dus dat zit wel goed.
De kwaliteit van het product is een ander geval. De Grote Kerk is al vele jaren geleden onttrokken aan de liturgische functie en de exploitatie is in handen gelegd van de Stichting Grote Kerk. Het grote orgel in de kerk is een verhuurargument geworden. Het is dus in het belang van de Stichting Grote Kerk dat het orgel te allen tijde bespeelbaar en in goede staat is. Zij is verantwoordelijk voor het reguliere onderhoud van het orgel.
Dan is er een tweede stichting, de Stichting Vrienden van het Orgel, het Jaap Hillen Fonds, dat fondsen beheert en werft voor de instandhouding van het orgel. Voor werkzaamheden die buiten het reguliere onderhoud vallen, zoals renovatie en restauratie, vervangingen en uitbreidingen. Het grote voordeel van deze constructie is dat het beschikbare geld ook alleen aan het orgel besteedt wordt, het kan niet door een verkeerde prioriteitstelling aan andere projecten worden toegekend.
Door de inzet van beide stichtingen is het orgel in de Grote Kerk in optimale conditie.

De derde P is die van 'Promotie'. Zijn de twee eerder genoemde aspecten een randvoorwaarde voor succes, met promotie moet het succes bereikt worden.
De promotie van het orgel wordt vrijwel geheel door de Stichting Orgelconcerten Breda gedaan. Zij promoot het orgel bij de lokale en regionale overheid, bij de media, kranten, tijdschriften, lokale en regionale radio en televisie, het bedrijfsleven en andere stichtingen en verenigingen op cultureel/muzikaal gebied. Internationale bekendheid is verkregen door contact te zoeken met geëigende kanalen, zoals dit jaar met het Karg-Elert Archief en de Max-Reger Gesellschaft, maar ook met bijv. de nabestaanden van overleden componisten als Jean Langlais, Olivier Messiaen en André Jolivet. Dat heeft geresulteerd in een brede internationale belangstelling, niet alleen van concertbezoekers, maar ook zeker van buitenlandse organisten.
Dan is er het jaarlijkse Orgelfestival in de zomermaanden. Elke week worden er concerten gegeven door top-organisten uit binnen- en buitenland. Deze concerten zijn van een zeer hoog artistiek niveau en trekken een bovengemiddeld aantal bezoekers.
Daarnaast wordt er jaarlijks medewerking verleend aan activiteiten van derden, ook al is het soms maar voor enkele minuten. Ik noem u een aantal voorbeelden: Eerste Bredase Cultuurnacht van januari dit jaar, een videoshow met live orgelmuziek - 1300 bezoekers, een lezing door Neelie Smit Kroes - ca. 400 bezoekers, een jubilarissen avond van Shell-Moerdijk - ca 300 bezoekers, een bijeenkomst van jonge managers - ca. 500 bezoekers.

Wie nu nog iemand spreekt die van mening is dat de belangstelling voor het orgel tanende is, kan doorverwijzen naar Breda om te zien hoe het ook kan.