Aarle-Rixtel
Kerk van Onze Lieve Vrouw Presentatie (Mariakerk)
000
Foto's Piet Bron
De Mariakerk te Aarle-Rixtel is een mooie Waterstaatskerk en bezit een fraai interieur. Daartoe draagt het Smits-orgel uit 1854 zeker bij. Het is een drieklaviers orgel met 28 stemmen (zie fotos beneden) met een fraaie klank, mede door de prachtige akoestiek.
Sedert enige jaren worden hier geen orgelconcerten meer gegeven. Met (voorlopige) hulp van de Stichting Orgelkring Vollebregt Orgel Breugel wil Piet Groenendijk proberen in Aarle-Rixtel weer enkele concerten per jaar te organiseren. Hopelijk zal dit levensvatbaar blijken, want het orgel is het dubbel en dwars waard.
Concerten
Zondag 15 april 2012
Aarle-Rixtel, O.l.Vr. Presentatie
Orgel: Rob Rassaerts en Arjan MooijDe concerten beginnen om 15.00 uur. Toegang gratis met na afloop een vrije gave.
Het F.C. Smits-orgel (1854)
000
Op
13 oktober 1854 werd het Smits-orgel in Aarle-Rixtel in gebruik genomen.
De kerk was in 1846 opgeleverd. Van 1852 tot 1854 werd een klein orgeltje
gebruikt, dat Franciscus Cornelis Smits tijdelijk had neergezet. Oorspronkelijk
had het nieuwe orgel 23 stemmen. De kas is gemaakt door Jacobus Beuijssen
uit Boxmeer. De Prestant 8' van het positief was een discant-register.
Al in 1867 is de bas aangevuld. Het orgel werd in 1902 al licht gewijzigd
door Franciscus Cornelis Smits jr. In 1955 voerde Vermeulen een restauratie
uit, waarbij het Positief en het Pedaal met elk drie registers werd uitgebreid.
Hiervoor waren reeds bij de bouw plaatsen gereserveerd. Een nieuwe restauratie
door Vermeulen had plaats in 1987/1988. Hierbij werden enkele niet al
te fraaie nieuwe stemmen uit 1955 vervangen door beter passende. Zo verviel
de Schalmei 4' van het Pedaal ten gunste van een Trompet 8', en werd de
Sexquialter van het Rugwerk door een Cornet vervangen. Op 5 juni 1988
werd het orgel weer in gebruik genomen met een concert door Jan van de
Laar, organist van de Sint Lambertuskerk te Helmond. Het rugwerkje is
een loos front, het Positief is als onderpositief onder het Hoofdwerk
geplaatst en voorzien van jaloezieën.
Oorspronkelijke
dispositie 1854
| Hoofdwerk C-f''' | Positief | Bovenwerk | Pedaal C-c' |
|
Bourdon
16'
Prestant 8' Holpijp 8' Prestant 4' Octaaf 2' Mixtuur III sterk Trompet 8' (B/D) Klairon 4' |
Prestant 8' (D)
Roerfluit 8' Prestant 4' Octaaf 2' Harmonica 8' (B/D) Tremulant |
Holpijp
8'
Viola di Gamba 8' Fluittravers 8' (D) Fluit 4' (B/D) Piccolo 2' Euphone 8' (B/D) |
Subbas
16' Prestant 8' Prestant 4' |
Huidige
dispositie
| Hoofdwerk C-f''' | Positief | Bovenwerk | Pedaal C-c' |
|
Bourdon
16'
Prestant 8' Holpijp 8' Prestant 4' Octaaf 2' Mixtuur III sterk Trompet 8' (B/D) Klairon 4' |
Prestant 8' - 1854/1867
Roerfluit 8' Prestant 4' Gemshoorn 4' Octaaf 2' Flageolet 1' Cornet II sterk (D) - 1989 Euphone 8' (B/D) Tremulant |
Holpijp
8'
Viola di Gamba 8' Fluittravers 8' (D) Fluit 4' (B/D) Piccolo 2' Kromhoorn 8' (B/D) - 1955 |
Subbas
16' Prestant 8' Gedekt 8' - 1955 Prestant 4' Bazuin 16' - 1955 Trompet 8' - 1989 |
Koppelingen:
Pedaal - Hoofdwerk,
Pedaal - Rugwerk,
Hoofdwerk - Bovenwerk,
Hoofdwerk - Rugwerk.
Tractuur
mechanische sleepladen.
Toonhoogte 415 Hz.
Temperatuur evenredig zwevend.
Winddruk 78 mm.
Vulstem samenstelling: Mixtuur III sterk C: 2' - 1 1/3' - 1'. c': 2 2/3' - 2' - 1 1/3'. c'': 4' - 2 2/3' - 2'.
000
000
Gegevens Piet Bron 2009
Orgelfoto's Wim van der Ros
CD
Kees
van Houten 
maakte in 1993 een bijzonder fraaie CD met opnamen van pianowerken van
Mozart, Schubert, Krieg, Schumann, Heller, Chopin, Bartok, Albéniz
en Debussy, gespeeld op het Smits-orgel van Aarle-Rixtel.
Kees van Houten over deze CD: de orgels van Smits zijn niet specifiek geënt op een bepaalde orgelstijl op de manier waarop de orgels van Schnitger zijn verbonden met de Noordduitse barok, die van Cliquot met de Franse barok of die van Cavaillé Coll met Franck en zijn school. Op de Smits-orgels werd vooral geïmproviseerd; en speelde men ook bewerkingen van allerlei soorten muziek. Voor die doeleinden bouwde Smits allerlei typische registers, die in de gangbare orgelliteratuur niet of nauwelijks te gebruiken zijn, zoals bv. op het Aarlese orgel de Fluit Travers 8' discant, de Flagelet éénvoet en het doorslaande tongwerk Euphone 8'.
Bij het maken van deze CD is gepoogd een 19e eeuwse muziekpraktijk te laten herleven, namelijk het uitvoeren van arrangementen van orkest-, opera- en pianomuziek op orgels uit die tijd.
In dit geval is zeer berust gekozen voor een bloemlezing uit eenvoudige romantische pianoliteratuur met als beginpunt de reeds "Storm und Drang"-achtige Fantasie van Mozart. De meeste werken behoren tot de geliefde en veel gespeelde repertoirestukken van amateurpianisten. De typisch pianistieke elementen uit de 19e eeuw zijn hier nog niet optimaal aanwezig, zodat een bewerking voor orgel weinig afbreuk doet aan de muzikale inhoud en zelfs verdiepend kan werken.
Enerzijds worden de partituren zeer notengetrouw weergegeven, anderzijds biedt de mogelijkheid tot registreren en gebruikmaken van meerdere klavieren en pedaal op het orgel ongekende mogelijkheden, niet alleen om elk stuk een dimensie extra te geven via een geheel eigen kleurenpalet, maar ook om het orgel in al zijn facetten en typische registercombinaties optimaal te benutten. Juist in deze muziek komen de grote kwaliteiten van het Smits-orgel te Aarle-Rixtel het best tot hun recht en openbaart het instrument zijn diepste geheimen.
Een bloemlezing van korte muziekfragmenten van deze CD:
